Ostatnie wpisy

Tomografia komputerowa to narzędzie diagnostyczne, które pozwala na wizualizację urazów. Jest stosunkowa tania i można ją wykonać w kilka minut, więc niemal całkowicie wyeliminowała wiele procedur chirurgicznych. A jakie znaczenie ma w ortopedii?

Jak wygląda tomografia komputerowa?

Co to jest TK, czyli tomografia komputerowa? Już w 1982 r. Nikola Tesla wpadł na pomysł, że do zajrzenia „w głąb” człowieka można wykorzystać promieniowanie rentgenowskie (promieniowanie elektromagnetyczne z zakresu długości fali od 5 pm do 100 pm i  od 0,1 nm do 10 nm). Dzięki temu 4 lata później powstało pierwsze dwuwymiarowe prześwietlenie ręki. Tomografią zaś nazywa się metodę pozwalającą uzyskać trójwymiarowy obraz badanego obszaru dzięki wykonaniu serii takich zdjęć z różnych kątów. I tak właśnie działa aparat tomograficzny, który:

skanuje – lampa rentgenowska i detektory obracają się wokół pacjenta, wykonując setki prześwietleń;

rejestruje dane – detektory mierzą natężenie promieniowania po przejściu przez ciało. Tkanki o wysokiej gęstości (kości) pochłaniają więcej promieniowania, miękkie tkanki przepuszczają je słabiej, a powietrze – prawie wcale. Dane surowe tworzą sinogram, czyli tablicę wartości liczbowych;

rekonstruuje obraz – zaawansowane algorytmy matematyczne przekształcają sinogram w cyfrowy obraz przekroju. Każda struktura otrzymuje wartość w jednostkach Hounsfielda (HU) – od nazwiska twórcy pierwszego aparatu tomograficznego.

Ile czasu trwa tomografia komputerowa?

Wykonanie tysięcy cienkich „plastrów” (1-5 mm grubości), które po złożeniu dają pełny obraz 3D badanego obszaru, może wydawać się czasochłonne. Jednak dzisiejsza technologia sprawiła, że całe badanie może trwać nawet do 2 minut.

Tomografia komputerowa – co wykrywa?

Co pokazuje tomografia komputerowa? W przeciwieństwie do rezonansu magnetycznego TK pozwala precyzyjnie ocenić stan kości, a także otaczające je tkanki miękkie, stawy i naczynia krwionośne. Jak podaje raport Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (nr DAiR.543.3.2025), dzięki tomografii lekarze najczęściej wykrywają nowotwory (462,96 tys. porad) oraz choroby układu oddechowego (285,64 tys. porad). 

Wskazania do wykonania tomografii komputerowej w ortopedii

W ortopedii badanie tomografii komputerowej służy do dokładnej diagnozy złamań kości, zwłaszcza tych obejmujących stawy, skomplikowanych lub wieloodłamowych (np. twarzoczaszki, miednicy, stawu biodrowego czy kolanowego).

TK umożliwia również ocenę deformacji kostnych i anomalii strukturalnych (zwyrodnienia), co jest niezwykle ważne przy planowaniu operacji korekcyjnych, takich jak endoprotezoplastyka lub złożone zabiegi ustawiające kości.​ 

Ponadto jest też niezastąpionym narzędziem w monitorowaniu procesów gojenia się złamań.

Czy tomografia wykryje raka kości?

Tomografia komputerowa umożliwia precyzyjne zobrazowanie zmian nowotworowych pierwotnych oraz przerzutów do struktur kostnych. Lekarz dostrzega je dzięki jednostkom Hounsfielda, które określają gęstość tkanek (osteoporoza to >110 HU, a torbiele to 0-20 HU). Jednak samo badanie nie pozwala na ostateczne rozróżnienie między zmianami łagodnymi (np. kostniakowiak, chrzęstniak) a złośliwymi. Do potwierdzenia diagnozy konieczna jest biopsja z badaniem histopatologicznym.

Czy tomografia komputerowa jest szkodliwa? Przeciwwskazania

Czy tomografia komputerowa jest bezpieczna? Faktem jest, że badanie wykorzystuje promieniowanie jonizujące, którego skutki mogą się kumulować w organizmie. Jednak dawki promieniowania stosowane podczas badania TK ogranicza się do minimum, a przede wszystkim precyzyjnie kontroluje. Towarzystwo Fizyki Zdrowia stwierdziło, że przy dawkach poniżej 50-100 mSv „ryzyko skutków zdrowotnych jest albo zbyt małe, aby można je było zaobserwować, albo nie występuje” (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5183924). Przykładowo, skuteczna dawka w obrazowaniu miednicy to 3 mSv.

Nie oznacza to jednak, że nie istnieją żadne przeciwwskazania do badania. Można do nich zaliczyć:

ciążę, zwłaszcza w 1. trymestrze;

niewydolność nerek;

uczulenie na jod i produkty jodowe;

zaburzenia tarczycy, szczególnie nadczynność tarczycy;

cukrzycę insulinozależną.

Powikłania po tomografii komputerowej

Biorąc pod uwagę ograniczoną szkodliwość badania TK, ciężko wymienić potencjalne powikłania. Te, które mogą się pojawić, mają związek bardziej z podaniem kontrastu albo ze stresem wynikającym z przebiegu, niż z samym promieniowaniem jonizującym.

Na czym polega tomografia komputerowa?

Badanie tomografii komputerowej jest szybkie i bezbolesne.

Pacjent kładzie się na ruchomym stole, wsuwanym do tunelu. 

Personel instruuje pacjenta przez interkom, zalecając wstrzymanie oddechu na 5-15 sekund, podczas gdy lampa rentgenowska wykonuje prześwietlenia. 

Przed badaniem z kontrastem pacjentowi zakłada się wenflon, przez który wstrzykuje się środek jodowy. 

Jeśli podano kontrast, pacjent pozostaje w pracowni pod obserwacją przez minimum 30 minut.​

Tomografia komputerowa – jak się przygotować?

Przygotowanie do TK nie wymaga szczególnych czynności, co najwyżej zebrania informacji na temat własnego zdrowia i przyjmowanych leków.

Tomografia komputerowa – jak się ubrać?

Na badanie warto przyjść w luźnym ubraniu, niezawierającym metalowych elementów (to samo dotyczy bielizny).

Ile się czeka na wyniki tomografii komputerowej?

Obraz badania TK otrzymuje się natychmiast, ale na jego opis należy poczekać: w placówkach prywatnych 1-2 dni, NFZ – 1-2 tygodnie (pilne: kilka godzin).​

Tomografia komputerowa – czy trzeba być na czczo?

Tylko przy TK z kontrastem trzeba być minimum 4-6 godzin bez jedzenia stałego.​

Który lekarz kieruje na tomograf komputerowy?

Decyzję o wykonaniu tomografii komputerowej w ortopedii podejmuje ortopeda lub traumatolog pracujący w publicznym systemie opieki zdrowotnej bądź placówce prywatnej. Badanie jest  bezpłatne w systemie NFZ, a cena procedury wykonanej prywatnie zależy m.in. od rodzaju badania i lokalizacji placówki.

Tomografia komputerowa – podsumowanie

Tomografia komputerowa stanowi niezastąpione narzędzie w diagnostyce ortopedycznej. Choć nie zawsze pozwala na uzyskanie obrazu patologii w wysokiej rozdzielczości, dla wielu pacjentów stanowi kluczowe narzędzie w postawieniu ostatecznej diagnozy. Z tego powodu tomografia komputerowa zyskuje na popularności, również w placówkach prywatnych. Według raportu Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji liczba wykonywanych badań wzrosła z 1,23 mln w 2017 r. do niemal 1,95 mln w 2024 r., czyli o ok. 58%.

Bibliografia:

Tomasz Karol Pietrzak,  TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA I OBRAZOWANIE REZONANSU MAGNETYCZNEGO W DIAGNOSTYCE MEDYCZNEJ, 2008. https://www.if.pw.edu.pl/~topie/nauka/tc_i_mri.pdf. [dostęp: 15.01.2026].

CT scan, 2026. https://en.wikipedia.org/wiki/CT_scan. dostęp: 15.01.2026].

Stephen P Power, Fiachra Moloney, Maria Twomey, Karl James, Owen J O’Connor, Michael M Maher, Computed tomography and patient risk: Facts, perceptions and uncertainties, 2016. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5183924/. dostęp: 15.01.2026].

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, Raport w sprawie ustalenia taryfy świadczeń nr DAiR.543.3.2025: Świadczenia gwarantowane obejmujące badania tomografii komputerowej oraz rezonansu magnetycznego, 2025. https://g.infor.pl/p/_files/38723000/dair54332025-diagnostyka-tk-rm-raport-20250922-38722963.pdf. dostęp: 15.01.2026].

Burak Üstün, Mustafa Korkut, Seçgin Söyüncü, Comparison of conventional radiography and computed tomography in patients admitted to the emergency department with extremity trauma — a retrospective study, 2023. https://journals.viamedica.pl/disaster_and_emergency_medicine/article/view/92490. dostęp: 15.01.2026].

Fabio Mancino, Andreas Fontalis, Ahmed Magan, Ricci Plastow, Fares S Haddad, The Value of Computed Tomography Scan in Three-dimensional Planning and Intraoperative Navigation in Primary Total Hip Arthroplasty, 2024. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10929541/. dostęp: 15.01.2026].

Caroline Neves, Caio A Nery, Fausto Celestino, Vinicius Pereira, Pedro Debieux Vargas Silva, Fabio Teruo Matsunaga, Joao Paulo Gonçalves, Fernando C Raduan, Nacime SB Mansur, Diego C Astur, Computed Tomography Changes Diagnosis, Management and Surgical Planning of Ankle Fractures, 2022.  https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9677139/. dostęp: 15.01.2026].

Vikramjeet Singh; Darren P. Sandean, CT Patient Safety And Care, 2023. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK567800/. dostęp: 15.01.2026].

Aktywność fizyczna to zdrowie, ale nawet trenując rekreacyjnie, można doznać kontuzji. Najczęstsze urazy sportowe dotyczą stawów i mięśni. Na szczęście właściwa profilaktyka oraz odpowiednie postępowanie pozwalają zminimalizować to ryzyko.

Najczęstsze urazy sportowe

W rekreacyjnym uprawianiu sportu najczęściej dochodzi do urazów kończyn – zarówno dolnych, jak i górnych. Poniżej wymieniono najczęstsze urazy sportowe dotykające osoby aktywne fizycznie.

Skręcenia stawów – dochodzi do nich, gdy na staw zadziała zbyt duża siła i dojdzie do uszkodzenia (naciągnięcia lub przerwania) jego więzadeł. Objawia się ostrym bólem, obrzękiem i ograniczeniem ruchomości w stawie.

Naciągnięcia i naderwania mięśni lub ścięgien – powstają wskutek gwałtownego przeciążenia lub szarpnięcia mięśnia. Objawy to: nagły, ostry ból w momencie urazu, osłabienie funkcji mięśnia, a często także pojawienie się krwiaka (siniaka) w uszkodzonych tkankach.

Stłuczenia (siniaki) – urazy tkanek miękkich spowodowane bezpośrednim uderzeniem lub upadkiem. Objawami stłuczenia są: ból, obrzęk oraz wyraźne zasinienie skóry. Stłuczenie rzadko powoduje poważne ograniczenie ruchu, choć ból może utrzymywać się kilka dni.

Przyczyny urazów sportowych

Najczęstsza przyczyna kontuzji to brak rozgrzewki – nierozgrzane mięśnie i stawy są podatne na uszkodzenia przy nagłym wysiłku. Do urazów przyczyniają się też:

nieprawidłowa technika ruchu, np. zła postawa podczas ćwiczeń;

przeciążenie organizmu – zbyt forsowny trening przekraczający możliwości organizmu;

niewłaściwy sprzęt, np. zużyte obuwie sportowe.

Objawy urazów sportowych

W większości przypadków urazom towarzyszy ból oraz obrzęk kontuzjowanej okolicy. 

Przy skręceniach i stłuczeniach często pojawia się również siniak (krwiak) pod skórą. 

Poważniejsze kontuzje, jak zwichnięcia czy złamania, powodują bardzo silny ból, brak możliwości ruchu w stawie, a czasem widoczną deformację. 

W przypadku przeciążeniowych urazów przewlekłych ból narasta stopniowo i początkowo może występować tylko podczas aktywności fizycznej.

Diagnostyka urazów sportowych

Przy poważniejszej kontuzji najlepiej skonsultować się z ortopedą lub lekarzem medycyny sportowej. Specjalista może zlecić badania obrazowe w celu diagnostyki urazu.

Zdjęcie rentgenowskie (RTG) pozwala sprawdzić, czy nie doszło do złamania kości.

Jeśli podejrzewa się uszkodzenie więzadeł, łąkotek lub mięśni, wykonuje się USG lub rezonans magnetyczny (MRI). Badania te dokładnie pokazują struktury wewnątrz stawu i stopień urazu.

Ważne! Przy podejrzeniu poważnej kontuzji (złamanie, zwichnięcie, zerwanie więzadła lub uraz głowy) trening należy natychmiast przerwać i nie testować zakresu ruchu ani stabilności „na siłę”. Po urazie głowy należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem, jeśli pojawiają się objawy, takie jak:

utrata przytomności;

narastający ból głowy;

wymioty;

splątanie;

senność;

zaburzenia równowagi.

Leczenie urazów sportowych

Leczenie zależy od rodzaju i ciężkości kontuzji. Aby zmniejszyć ból i obrzęk po urazie, należy:

przerwać aktywność i odciążyć kontuzjowane miejsce;

jak najszybciej je schłodzić (np. lodem);

zastosować ucisk (np. bandażem elastycznym);

unieść kończynę powyżej poziomu serca.

Po zabezpieczeniu urazu obowiązuje przerwa w treningach – od kilku dni przy lekkim naciągnięciu mięśnia do kilku tygodni (a nawet miesięcy) przy poważniejszych kontuzjach. Lekarz może zalecić leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (np. ibuprofen lub paracetamol), a czasem krótkotrwałe unieruchomienie stawu (np. usztywnienie go w ortezie). Należy jednak unikać długiego unieruchomienia, ponieważ brak ruchu sprzyja sztywności stawu i osłabieniu mięśni.

Operacja chirurgiczna bywa konieczna tylko w najcięższych przypadkach, np. przy całkowitym zerwaniu ważnego więzadła lub ścięgna albo skomplikowanym złamaniu. Wówczas ortopeda może zrekonstruować uszkodzone struktury operacyjnie (np. zszyć zerwane ścięgno, zespolić złamane kości). Decyzja o operacji jest podejmowana indywidualnie na podstawie wyników badań i stanu pacjenta.

Rehabilitacja w urazach sportowych

Rehabilitacja pourazowa jest niezbędna dla pełnego wyzdrowienia i zapobiegania nawrotom kontuzji. Rehabilitację często rozpoczyna się już kilka dni po urazie, gdy tylko ustąpi ostry ból, po czym kontynuuje przez tygodnie lub miesiące, aż do całkowitego powrotu do formy.

Fizjoterapia w urazach sportowych polega na systematycznych ćwiczeniach i zabiegach, które przywracają sprawność uszkodzonej części ciała. Obejmuje różne metody usprawniania, takie jak:

ćwiczenia czynne (rozciągające, wzmacniające, poprawiające stabilizację stawów);

techniki manualne (np. masaż tkanek, mobilizacje stawów);

zabiegi fizykalne (jak krioterapia, laseroterapia, ultradźwięki). 

Rodzaj terapii zawsze dobierany jest indywidualnie do urazu.

Zapobieganie urazom sportowym

Choć kontuzje czasem przytrafiają się nawet mimo ostrożności, wielu z nich można zapobiec dzięki kilku prostym zasadom.

Rozgrzewka przed treningiem – zawsze poświęć kilka minut na lekkie ćwiczenia wprowadzające (trucht, wymachy, rozciąganie), by przygotować mięśnie i stawy do wysiłku. Rozgrzane tkanki są bardziej elastyczne i znacznie rzadziej ulegają kontuzjom.

Poprawna technika i umiar – ucz się wykonywać ćwiczenia prawidłowo (w razie potrzeby skorzystaj z porady trenera) i nie przeceniaj swoich możliwości. Zwiększaj obciążenia i tempo treningu stopniowo, aby uniknąć przeciążenia mięśni i stawów.

Odpowiedni sprzęt i regeneracja – używaj właściwego wyposażenia sportowego (np. noś kask na rowerze, zakładaj stabilizatory zalecone przez lekarza) i dbaj o regenerację organizmu. Zaplanuj dni odpoczynku, wysypiaj się i nawadniaj – przemęczone mięśnie łatwiej ulegają urazom.

Urazy sportowe – najczęściej zadawane pytania

Poniżej 2 dodatkowe kwestie, o które często pytają pacjenci.

Jak długo odpoczywać po kontuzji?

Lekkie kontuzje wymagają kilku dni przerwy. Poważniejszy uraz stawu oznacza przynajmniej kilka tygodni przerwy, a powrót do sportu po złamaniu czy operacji może zająć nawet kilka miesięcy. Zawsze zaczekaj z treningiem, aż ból całkowicie ustąpi i lekarz lub fizjoterapeuta potwierdzi, że można wracać do aktywności.

Co zrobić, jeśli ból wraca przy wznowieniu treningów?

Nawrót bólu to znak, że uraz nie jest w pełni wyleczony lub powrót do ćwiczeń nastąpił zbyt szybko. Natychmiast przerwij trening i odpocznij jeszcze kilka dni. Wróć potem do lżejszych ćwiczeń wzmacniających kontuzjowane miejsce. Jeśli ból wciąż powraca, skonsultuj się z lekarzem.

Jakie są najczęstsze urazy sportowe? Podsumowanie

Urazy sportowe najczęściej dotyczą skręceń, naciągnięć i stłuczeń, a najlepsze efekty daje spokojne postępowanie w ostrej fazie i stopniowy powrót do obciążeń. W przypadku podejrzenia poważniejszej kontuzji trening trzeba przerwać, a miejsce urazu zabezpieczyć. Należy też szybko zgłosić się po poradę lekarską, ponieważ odpowiednia reakcja skraca czas leczenia i zmniejsza ryzyko powikłań. Z kolei rehabilitacja i fizjoterapia pomagają nie tylko złagodzić ból, ale też odbudować siłę, stabilizację i kontrolę ruchu, dzięki czemu ryzyko nawrotu urazu maleje.

Bibliografia

Profilaktyka urazów sportowych: Zasady bezpiecznego uprawiania aktywności fizycznej, 2024. https://www.gov.pl/web/psse-mysliborz/profilaktyka-urazow-sportowych-zasady-bezpiecznego-uprawiania-aktywnosci-fizycznej. [dostęp: 20.01.2026].

RICE Method for Injury, 2025. https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/rice-method. [dostęp: 20.01.2026].

Sprains, 2022. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/sprains/symptoms-causes/syc-20377938. [dostęp: 20.01.2026].

Badanie MRI (rezonans magnetyczny) to filar współczesnej diagnostyki. Bez niego tysiące Polaków nie otrzymałoby właściwej pomocy w dolegliwościach ortopedycznych, zwłaszcza związanych z uszkodzeniem tkanek miękkich. Dlaczego jest tak ważny? Zobaczmy!

Jak wygląda rezonans magnetyczny i co wykryje?

Rezonans magnetyczny przypomina duży, biały cylinder lub tunel o średnicy 60-70 cm i długości 1,5-2 metrów. Jego centralnym elementem jest potężny magnes nadprzewodzący, generujący stałe pole magnetyczne o sile 1,5-3 Tesli – znacznie silniejsze niż pole Ziemi.​ 

Podczas badania pacjent leży na ruchomym stole, wsuwanym do wnętrza tego tunelu. 

W niektórych przypadkach, zwłaszcza u osób z klaustrofobi lub otyłości, wykorzystuje się aparaty MRI otwarte. Stosuje się je głównie do badań kończyn (kolano, kostka, nadgarstek), jednak stosunkowo rzadko, ponieważ zapewniają mniejszą rozdzielczość obrazów.

Pole magnetyczne rezonansu oraz cewki gradientowe umieszczone wokół tunelu generuje impulsy fal radiowych. 

Impulsy oddziałują na jądra atomowe wodoru w wodzie i tłuszczu zawartym w tkankach pacjenta. 

Gdy impulsy ustają, jądra powracają do pierwotnego stanu, emitując charakterystyczne sygnały elektromagnetyczne. Te są rejestrowane, a następnie przesyłane do komputera, który tworzy z nich szczegółowe obrazy przekrojowe badanego obszaru.​

Jakie choroby wykrywa MRI? 

Rezonans magnetyczny (MRI) w ortopedii doskonale uwidacznia schorzenia i urazy tkanek miękkich oraz struktur kostnych, których nie widać na RTG czy USG. Badanie pozwala na wczesne wykrycie zmian degeneracyjnych, pourazowych i zapalnych w stawach, więzadłach, chrząstkach, mięśniach oraz szpiku kostnym.​ Do najczęstszych schorzeń wykrywanych dzięki MRI należą:

uszkodzenia więzadeł krzyżowych przednich i tylnych (ACL, PCL) oraz pobocznych w stawie kolanowym;

pęknięcia łąkotek przyśrodkowych i bocznych;

chondromalacja chrząstki stawowej (rozmiękczenie);

zerwania ścięgien rotatorów barku czy ścięgna Achillesa;

obrzęk szpiku kostnego;

mikrozłamania podchrząstkowe;

wysięki stawowe i torbiele Bakera, co jest nieocenione w diagnostyce po urazach sportowych lub wypadkach;

przepukliny dysków jądra miażdżystego, stenozy kanału kręgowego, spondylozę zwyrodnieniową i zmiany zapalne (w kręgosłupie);

zapalenie błony maziowej i zapalenie miejsca przyczepu ścięgien, więzadeł lub torebki stawowej do kości (w reumatoidalnym zapaleniu stawów).

W niektórych sytuacjach MRI diagnozuje guzy, infekcje stawowe czy zmiany pourazowe w stopie i dłoni.​

Rezonans magnetyczny a tomografia komputerowa (TK)

Rezonans magnetyczny i tomografia komputerowa to badania obrazowe, ale oparte na innych technologiach. 

Tomografia (TK) wykorzystuje promienie rentgenowskie, czyli jonizujące.

MRI precyzyjniej (z większą rozdzielczością) pokazuje tkanki miękkie,

TK lepiej uwidacznia tkanki lite, czyli kości i narządy.

Na czym polega rezonans magnetyczny?

A jak wygląda badanie rezonansem magnetycznym? 

W pierwszej kolejności technik prosi o zdjęcie wszystkich metalowych przedmiotów (biżuterii, zegarka, okularów, paska) i założenie szpitalnego fartucha lub wygodnego stroju bez zamków. 

Następnie, przed wsunięciem do tunelu, pacjent otrzymuje słuchawki lub zatyczki do uszu ze względu na głośne dźwięki, które towarzyszą badaniu (stukanie, pukanie i wibracje). Mimo że świadczą o prawidłowej pracy aparatu, mogłyby przeszkadzać w nieruchomym leżeniu.

Jeśli stosowany jest kontrast, wstrzykuje się go dożylnie w połowie badania, a komunikacja z badającym odbywa się przez interkom.

Rezonans magnetyczny – ile trwa badanie?

Każda sekwencja MRI trwa od 3 do 10 minut, a podczas badania takich sekwencji będzie kilka, przez co całość trwa od 15 do 60 minut (w zależności od badanej okolicy i rodzaju protokołu badawczego). W tym czasie pacjent usłyszy charakterystyczne dźwięki wydawane przez aparat – „pukające” dźwięki o natężeniu podobnym do wirującej pralki oraz metaliczny odgłos przypominający wiercenie w metalu.

Kto opisuje rezonans magnetyczny?

Technik elektroradiolog wykonuje badanie, ale nie interpretuje wyników. Rezonans magnetyczny opisuje lekarz radiolog – specjalista w dziedzinie diagnostyki obrazowej, który ma doświadczenie w tego typu czynnościach.

Ile się czeka na wynik rezonansu magnetycznego?

Na opis MRI czeka się od 2 do 14 dni.

Czy rezonans magnetyczny jest bezpieczny?

Rezonans magnetyczny nie wykorzystuje promieniowania jonizującego, dzięki czemu jest całkowicie bezpieczny dla zdrowia. Badanie można wykonywać wielokrotnie, bez ryzyka kumulacji promieniowania.

Jak przygotować się do badania MRI?

Na badanie rezonansem magnetycznym należy zabrać ze sobą wszystkie poprzednie zdjęcia RTG, TK oraz MRI na płycie CD. Dzięki temu lekarz będzie mógł porównać je z nowymi badaniami. Warto również poinformować technika lub lekarza radiologia o metalowych implantach, np. o starej śrubce dentystycznej, urządzeniach medycznych lub tatuażach zawierających pigmenty metaliczne.

Jak się ubrać na rezonans magnetyczny?

Na badanie MRI warto ubrać wygodne, miękkie ubranie bez metalowych elementów (zamków, guzików, klamer). Dobrze jest też zrezygnować z metalowych ozdób, które trzeba zdjąć przed badaniem (dotyczy to też biustonosza z metalowymi fiszbinami).

Czy do rezonansu magnetycznego trzeba się rozebrać?

Do MRI nie trzeba się rozbierać. Jest to konieczne wyłącznie wtedy, gdy elementy stroju mają metalowe części. Wówczas pacjent otrzymuje jednorazowy fartuch lub koszulę szpitalną. Celem jest uniknięcie zakłóceń obrazu i ryzyka przyciągana przez magnes.

Czy na rezonans magnetyczny trzeba być na czczo?

Pacjent może normalnie jeść i pić przed badaniem MRI. Wyjątek stanowią badania jamy brzusznej, miednicy małej i prostaty, które zwykle wykonuje się po przygotowaniu (lekkostrawna dieta przez 2 dni i pozostanie na czczo w dniu badania). Jednak taka sytuacja raczej nie dotyczy pacjentów ortopedycznych.

Czy lekarz rodzinny może wystawić skierowanie na rezonans magnetyczny?

Nie, tylko specjalista może zlecić wykonanie rezonansu. Nie oznacza to jednak, że nie można wykonać MRI bez skierowania.

Co to jest rezonans magnetyczny? Podsumowanie

Według raportu Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (nr DAiR.543.3.2025) tylko w 2023 r. wykonano 838,3 tys. badań MRI u osób cierpiącym na choroby układu mięśniowo-szkieletowego i tkanki łącznej. Jak widać, jest to niezwykle przydatne narzędzie diagnostyczne, które pozwala na wczesne wykrycie wielu dolegliwości ortopedycznych.

Bibliografia

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, Raport w sprawie ustalenia taryfy świadczeń nr DAiR.543.3.2025: Świadczenia gwarantowane obejmujące badania tomografii komputerowej oraz rezonansu magnetycznego, 2025. https://g.infor.pl/p/_files/38723000/dair54332025-diagnostyka-tk-rm-raport-20250922-38722963.pdf. [dostęp: 19.01.2026].

Magnetic resonance imaging, 2026. https://en.wikipedia.org/wiki/Magnetic_resonance_imaging. [dostęp: 19.01.2026].

Are you worried About Fitting in an MRI Machine? Here’s What You Need to Know, 2025. https://glenrosemedicalcenter.com/mri-machine-dimensions/. [dostęp: 19.01.2026].

W dniach 9–10 grudnia 2025 r. w Szpitalu EuroMediCare we Wrocław odbyły się specjalistyczne warsztaty ortopedyczne poświęcone endoprotezoplastyce stawu biodrowego i kolanowego. Szkolenie miało charakter praktyczny i było skierowane wyłącznie do lekarzy.

Najważniejszym elementem warsztatów była pierwsza w Polsce operacja endoprotezoplastyki całkowitej biodra wykonana z wykorzystaniem systemu nawigującego, dotychczas stosowanego głównie w operacjach stawu kolanowego.

Część praktyczna na bloku operacyjnym

Warsztaty poprowadził Andrzej Kochman w asyście Krzysztof Ciechan. Program szkolenia został podzielony na dwa intensywne dni pracy.

Dzień 1 poświęcony był pokazowej operacji całkowitej endoprotezoplastyki biodra z wykorzystaniem systemu nawigującego. Zabieg ten miał charakter przełomowy, ponieważ po raz pierwszy w Polsce zastosowano technologię nawigacyjną w tego typu operacji biodra, znacząco zwiększając precyzję pozycjonowania implantów.

Dzień 2 obejmował pokaz procedury endoprotezoplastyki stawu kolanowego z wykorzystaniem systemu nawigującego. Uczestnicy mogli szczegółowo zapoznać się z zasadami planowania zabiegu, techniką pozycjonowania implantów oraz zwiększania precyzji procedury w warunkach szkoleniowych, bez udziału pacjenta.

Szkolenie dla lekarzy i wymiana doświadczeń

Warsztaty były skierowane do lekarzy zainteresowanych nowoczesnymi metodami leczenia schorzeń stawów biodrowych i kolanowych. Uczestnicy mieli możliwość bezpośredniej obserwacji zaawansowanych technik operacyjnych oraz bieżącego omawiania przebiegu zabiegów z prowadzącymi chirurgami.

Wydarzenie stanowiło ważny krok w rozwoju nowoczesnej ortopedii w Szpitalu EuroMediCare oraz potwierdziło rolę Centrum Ortopedii Zaawansowanej ORTO.pl jako miejsca wdrażającego innowacyjne rozwiązania kliniczne i edukacyjne w skali ogólnopolskiej.

Od 1 września 2025 roku funkcję Kierownika Oddziału Ortopedycznego Szpitala EuroMediCare we Wrocławiu objął Krzysztof Ciechan, specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu. Jednocześnie dr Ciechan stanął na czele Centrum Ortopedii Zaawansowanej ORTO.pl.

Zmiana ta stanowi istotny krok w rozwoju ortopedii w placówce przy ul. Pilczyckiej we Wrocław, szczególnie w obszarze leczenia chorób zwyrodnieniowych, chirurgii urazowej oraz endoprotezoplastyki stawów.

Doświadczenie kliniczne i międzynarodowa praktyka

Dr n. med. Krzysztof Ciechan jest absolwentem Wrocławskiej Akademii Medycznej (2003). Specjalizację w dziedzinie ortopedii i traumatologii narządu ruchu uzyskał w 2012 roku, a rok wcześniej obronił pracę doktorską. Od ponad 13 lat zajmuje się chirurgią urazowo-ortopedyczną, zdobywając doświadczenie zarówno w Polsce, jak i za granicą.

W trakcie swojej kariery zawodowej pracował m.in. w Dolnośląskim Szpitalu Specjalistycznym im. T. Marciniaka we Wrocławiu oraz w prywatnych klinikach ortopedycznych w Wielkiej Brytanii, w tym w Londynie. Doświadczenie międzynarodowe uzupełnił pracą w państwowym szpitalu NHS – Queen Alexandra Hospital w Portsmouth, w oddziale chirurgii urazowej i ortopedycznej.

Zakres leczenia i specjalizacje

Główne obszary zainteresowań klinicznych dr. Ciechana obejmują leczenie zmian zwyrodnieniowych i pourazowych stawów biodrowych, kolanowych i barkowych, endoprotezoplastykę biodra i kolana, leczenie urazów sportowych oraz zabiegi artroskopowe kolana. W swojej praktyce wykonuje również rekonstrukcje więzadeł, naprawy łąkotek, leczenie zespołu cieśni nadgarstka oraz operacje korekcyjne haluksów.

Objęcie funkcji kierownika oddziału przez dr. Krzysztofa Ciechana wzmacnia kompetencje zespołu ortopedycznego EuroMediCare i rozwój Centrum Ortopedii Zaawansowanej ORTO.pl jako miejsca oferującego nowoczesne i kompleksowe leczenie schorzeń narządu ruchu.

Choroby kolana to problem zdrowotny, który może dotknąć osoby w każdym wieku. Staw kolanowy podlega dużym obciążeniom podczas aktywności fizycznej, a jednocześnie pozostaje w „bezruchu” podczas siedzenia. Jak wpływa to na ryzyko uszkodzenia?

Rodzaje chorób kolan (nazwy medyczne)

Jakie są najczęstsze problemy z kolanami? Trudno odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ choroby kolan obejmują tak dużo dolegliwości, że brakuje statystyk opisujących częstość występowania każdej z nich. Jednak na pewno do tych powszechniejszych można zaliczyć chorobę zwyrodnieniową (gonartrozę), choroby zapalne i uszkodzenia mechaniczne.

Niezapalna choroba zwyrodnieniowa kolan (gonartroza)

W Polsce na gonartrozę cierpi prawie 2 miliony osób, przy czym kolano jest jednym z najczęściej zajętych stawów. 

Schorzenie polega na stopniowym niszczeniu chrząstki stawowej, co prowadzi do bólu i ograniczenia ruchomości. 

Wśród osób po 45 roku życia zmiany zwyrodnieniowe widać w obrazie radiologicznym u 19-28% pacjentów, a po 60 r.ż. odsetek ten wzrasta do 37%. 

W grupie seniorów schorzenie częściej występuje u kobiet (https://www.termedia.pl/Choroba-zwyrodnieniowa-stawow,48,27612,1,0.html).

Zapalenia stawów kolan

Kolejną grupą chorób w obrębie kolan są stany zapalne stawów kolanowych.

Opracowanie z 2014 r. podawało, że ok. 400 000 osób w Polsce choruje na różne schorzenia stawów o podłożu zapalnym, w tym np. toczeń rumieniowaty czy dna moczanowa, które również mogą obejmować staw kolanowy (https://spartanska.pl/wp-content/uploads/raport_wczesna_diagnostyka_ChR.pdf). 

Z kolei dane z 2019 r. informowały, że reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) w Polsce dotyka 1,06% kobiet i 0,74% mężczyzn. Jest to choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy atakuje błonę maziową stawu, prowadząc do zapalenia, bólu i zniszczenia chrząstki (https://www.termedia.pl/reumatologia/Personalizacja-leczenia-to-nie-przywilej-to-wymog-wspolczesnej-medycyny,36129.html). 

Uszkodzenia mechaniczne kolana

Według danych NFZ w 2019 r. urazy kolana dotknęły około 244 000 osób w Polsce. Do najczęściej zgłaszanych należały:

stłuczenia kolana (ok. 30%);

skręcenia i naderwania innych lub nieokreślonych struktur kolana (ok. 21%);

inne wewnętrzne uszkodzenia kolana u ok. 9% pacjentów (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34187936/).

Statystyki te nie uwzględniają jednak zerwania lub skręcenia więzadeł stabilizujących kolano, takich jak więzadła krzyżowe przednie (ACL), tylne (PCL) i poboczne (MCL, LCL). W Polsce urazy ACL występują u około 1 na 1 000 osób, co daje niemal 38 tys. przypadków rocznie (https://www.balticsportscience.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1305&context=journal). Najczęściej dochodzi do nich w połączeniu z innymi uszkodzeniami więzadeł.

Z uszkodzeniem więzadeł wiąże się także większe ryzyko urazu łąkotki oraz rzepki. Co prawda nie dysponujemy danymi epidemiologicznymi z Polski, jednak badania z USA wskazują częstość urazów łąkotki na poziomie 61 na 100 000 osób, a zwichnięcia rzepki – 5,8 na 100 000 (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482427/).

Przyczyny chorób kolana

Choroby kolan u dorosłych mają wiele przyczyn, które mogą występować jednocześnie. Najłatwiejszym źródłem do zidentyfikowania jest aktywność fizyczna, szczególnie u początkujących sportowców z niedopracowaną techniką. Przykładowo aż 75% przypadków uszkodzenia więzadła krzyżowego przedniego (ACL) dotyczy amatorów sportowych. Z kolei częstość zwichnięcia rzepki wzrasta prawie 6-krotnie w grupie aktywnych młodych do 17 r.ż. w porównaniu z populacją ogólną (https://www.balticsportscience.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1305&context=journal).

Kolejnym powszechnie znanym czynnikiem jest starzenie się. Chrząstka stawowa z wiekiem traci naturalną zdolność do regeneracji, co prowadzi do jej powolnego niszczenia. Dodatkowo kobiety są bardziej narażone na rozwój chorób kolan z powodu zmian hormonalnych, szczególnie po menopauzie. Przyczynia się też do tego staż w pracy wymagającej wielogodzinnego stania, kucania, opierania się na kolanach bądź siedzenia.

Wśród czynników rozwoju chorób kolan można wymienić również:

otyłość,

wady postawy,

choroby ogólnoustrojowe,

wcześniej przebyte urazy – badania pokazują, że u ponad 75% pacjentów z objawową chorobą zwyrodnieniową stawów występują uszkodzenia łąkotki (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7359983/).

Jednak w większości przypadków (również u osób starszych) to siedzący tryb życia i brak wystarczającej ilości ruchu odpowiada za rozwój chorób kolan. Jedno z badań, które objęło 23 tys. ludzi wskazało, że osoby siedzące powyżej 10 godzin dziennie (w porównaniu do osób siedzących mniej) mają:

1,28 razy większe szanse na przewlekły ból kolana;

0,78 razy większe szanse na ból kolana, jeśli pozostają aktywne fizycznie;

3,48 razy większe szanse na przewlekły ból kolan przy BMI ≥30.

Co ważne, inne analizy także wskazują, że nawet większość starszych osób spędza czas siedząc bądź leżąc, co niestety osłabia mięśnie stabilizujące kolana i zwiększa nadwagę (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6546935/).

Choroby kolana – objawy

Spektrum objawów zmienia się w zależności od rodzaju schorzenia kolan. Jednak większość osób przede wszystkim zgłasza 3 symptomy:

ból o zróżnicowanym nasileniu;,

obrzęk;

ograniczenie mobilności i charakterystyczne „trzaski” podczas ruszania.

Choroby kolana – leczenie

Leczenie chorób kolanowych może przybierać różne formy. Wybór metody leczenia zależy od:

rodzaju schorzenia, 

stopnia zaawansowania, 

wieku pacjenta,

ogólnego stanu zdrowia.

Leczenie przeciwbólowe i ćwiczenia

Terapię zaczyna się najczęściej od zmniejszenia dolegliwości bólowych i zapalnych. Stosuje się w tym celu różne formy farmakoterapii oraz metody pozwalające na odciążenie struktur kolanowych. Jest to możliwe m.in. poprzez:

odpoczynek,

okłady z kostek lodu,

kompresję np. bandażem,

uniesienie nogi,

ewentualne zmniejszenie wagi.

Co więcej, ćwiczenia o niskiej intensywności zaleca się pacjentom z bólem uogólnionym, natomiast cierpiących z powodu zwyrodnienia stawów zachęca się do ćwiczeń o umiarkowanej intensywności (50-70% maksymalnego tętna), 3 dni w tygodniu (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6815384/).

Leczenie operacyjne

Niestety, istnieją dolegliwości kolan, które wymagają operacji, np.:

całkowite zerwanie ACL u osób, które chcą powrócić do aktywności sportowej lub mają nawracającą niestabilność kolana;

niestabilne uszkodzenie łąkotki z mechanicznym zablokowaniem stawu, ponieważ prowadzi to do trwałego uszkodzenia chrząstki stawowej;

rozszczepienie łąkotki u sportowca, które bez naprawy chirurgicznej będzie się pogłębiać, szczególnie u aktywnych osób;

pierwsze zwichnięcie rzepki, w celu uniknięcia ponownych urazów. Ocenia się, że przy braku dodatkowych czynników ryzyka ponowne zwichnięcie może wystąpić u 31,2% chorych. Przy 1 czynniku (np. pacjent ma poniżej 20 lat lub dysplazję bloczka wysokiego stopnia), ryzyko rośnie do 36,6%, a przy 3 lub więcej – ryzyko nawrotu jest bardzo wysokie i wynosi 86,2% (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7869156/). Co więcej, brak operacji może doprowadzić do wczesnego rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawu;

każde znaczne złamanie rzepki, które powoduje przesunięcie fragmentów lub separację.​ Bez chirurgicznego zszycia fragmentów, mięsień czworogłowy nie będzie funkcjonować prawidłowo, a pacjent – samodzielnie chodzić.

Choroby kolana – podsumowanie

W opracowaniu z 2018 r. podano: „Ból kolana dotyka około 25% dorosłych, a jego częstość występowania wzrosła o prawie 65% w ciągu ostatnich 20 lat, co stanowi prawie 4 miliony wizyt w podstawowej opiece zdrowotnej rocznie” (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30325638). Rozwój technologii i zmiany w stylu życia sprawiły, że choroby kolan dotykają dziś coraz większej liczby osób – nie z powodu chorób ogólnoustrojowych, takich jak RZS, lecz przede wszystkim wskutek niskiej aktywności fizycznej. Jest to nie tylko problem zdrowotny, ale też poważny koszt społeczny i ekonomiczny.

Bibliografia

Piotr Adrian Klimiuk, Anna Kuryliszyn-Moskal, Choroba zwyrodnieniowa stawów, 2016. https://www.termedia.pl/Choroba-zwyrodnieniowa-stawow,48,27612,1,0.html/. [dostęp: 18.12.2025].

Brygida Kwiatkowska, Filip Raciborski, Maria Maślińska, Anna Kłak, Jerzy Gryglewicz, Piotr Samel-Kowalik, Wczesna diagnostyka chorób reumatycznych − ocena obecnej sytuacji i rekomendacje zmian, 2014. https://spartanska.pl/wp-content/uploads/raport_wczesna_diagnostyka_ChR.pdf. [dostęp: 18.12.2025].

Izabela Obarska, Maciej Stajszczyk, Personalizacja leczenia to nie przywilej – to wymóg współczesnej medycyny, 2019. https://www.termedia.pl/reumatologia/Personalizacja-leczenia-to-nie-przywilej-to-wymog-wspolczesnej-medycyny,36129.html. [dostęp: 18.12.2025].

Piotr Bednarski, Karolina Piekarska, Traumatic Knee Injuries in 2016-2019 – an Analysis of Newly Diagnosed Patients Based on NHF Data Reporting, 2021. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34187936/. [dostęp: 18.12.2025].

Pawel Gwiazdon, Agnieszka Racut, Magdalena Strozik, Katarzyna Klimek, Diagnosis, treatment and statistic of anterior cruciate ligament injuries, 2019. https://www.balticsportscience.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1305&context=journal, [dostęp: 18.12.2025].

Steve Wolfe; Matthew A. Varacallo; Joshua D. Thomas; Jeffrey J. Carroll; Chadi I. Kahwaji, Patellar Instability, 2023. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482427/. [dostęp: 18.12.2025].

Kavyansh Bhan, Meniscal Tears: Current Understanding, Diagnosis, and Management, 2020. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7359983/. [dostęp: 18.12.2025].

Ruixue Zhaoyang, Lynn M Martire, Daily Sedentary Behavior Predicts Pain and Affect in Knee Arthritis, 2018. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6546935/. [dostęp: 18.12.2025].

Sook-Hyun Lee, Chihyoung Son, Sujung Yeo, In-Hyuk Ha, Cross-sectional analysis of self-reported sedentary behaviors and chronic knee pain among South Korean adults over 50 years of age in KNHANES 2013-2015, 2019. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6815384/. [dostęp: 18.12.2025].

Juan Pablo Martinez-Cano, Julián Chica, Juan José Martinez-Arboleda, Erika Rincón-Escobar, Laura Zamudio-Castilla, Martin Renjifo, Alfredo Martinez-Rondanelli, Patellofemoral Dislocation Recurrence After a First Episode: A Case-Control Study, 2021. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7869156/. [dostęp: 18.12.2025].

Christopher W Bunt, Christopher E Jonas, Jennifer G Chang, Knee Pain in Adults and Adolescents: The Initial Evaluation, 2018. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30325638/. [dostęp: 18.12.2025].