Kolano skoczka dotyka nawet 21,3% aktywnych sportowców (Nutarelli i wsp., 2023). Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie mogą zapobiec przejściu schorzenia w stan przewlekły i rozwojowi niepełnosprawności. Jak szybko wyleczyć kolano skoczka?

Kolano skoczka – co to jest?

Kolano skoczka (inaczej tendinopatia więzadła rzepki) to schorzenie polegające na obecności zmian degeneracyjnych w więzadle łączącym rzepkę z kością piszczelową. Dochodzi do niego w wyniku działania sił generowanych przez mięsień czworogłowy uda.

Przykładowo podczas lądowania przy skoku w dal powstaje obciążenie sięgającą nawet 10-krotności masy ciała (Seyfarth i wsp., 1999).

Ta energia najpierw kumuluje się przez rozciągnięcie więzadła rzepki, a następnie uwalnia podczas jego skrócenia.

Jeżeli przekracza to osobnicze możliwości, następuje degradacja włókien kolagenowych.

Podobnie się dzieje w przypadku innych dynamicznych i nagłych ruchów, takich jak skakanie, lądowanie, przyspieszanie, zwalnianie.

Od czego robi się kolano skoczka?

Kolano skoczka nie powstaje w wyniku pojedynczego, ostrego urazu więzadła rzepki. Rozwija się, ponieważ uszkodzenie włókien kolagenowych następuje szybciej, niż organizm jest w stanie je zregenerować. A to z kolei wynika ze zbyt dużej częstotliwości i intensywności treningów.

Co ciekawe, W badaniach analizowano zależność między całkowitą liczbą godzin spędzonych na uprawianiu sportu a ryzykiem rozwoju tendinopatii więzadła rzepki, szczególnie wśród elitarnych piłkarzy.

Okazuje się, że podobne zjawisko obserwuje się również u sportowców z innych dyscyplin (siatkówka, lekkoatletyka, koszykówka, piłka ręczna).

Długotrwałe przeciążenia prowadzą do postępujących zmian strukturalnych w obrębie włókien kolagenowych oraz ścian naczyń krwionośnych więzadła rzepki, co w skrajnych przypadkach może skutkować koniecznością zakończenia kariery sportowej.

Jednak nie u każdego sportowca z danej dziedziny dojdzie do rozwoju kolana skoczka. Do czynników, które predysponują do tej patologii, można zaliczyć:

wiotkość więzadeł;

naprężenie mięśni czworogłowego, dwugłowego, biodrowo-lędźwiowego czy podkolanowego, które powoduje nierównomierne rozłożenie siły między kolanami;

nadmierny kąt Q kolana, który może prowadzić do niewłaściwego ustawienia rzepki i nierównomiernych obciążeń;

nieprawidłowa wysokość rzepki;

przebyte lub trwające zapalenie stawu kolanowego;

poziom kondycji sportowca oraz jego charakterystyczne cechy, m.in. wskaźnik masy ciała, stosunek obwodu talii do obwodu bioder, różnica długości kończyn dolnych, wysokość łuku stopy;

brak odpowiedniej rozgrzewki i rozciągania mięśni przed wysiłkiem fizycznym;

nieprawidłowa technika;

twardość podłoża;

rozwijająca się choroba autoimmunologiczna.

Jakie są objawy kolana skoczka?

Objawy kolana skoczka w pierwszej fazie mają związek ze stanem zapalnym. Dotknięta tkanka jest opuchnięta i pogrubiona, a nawet ma podwyższoną temperaturę. Jednak po pewnym czasie symptomy mogą ustąpić. Dlatego głównym objawem pozostaje ból, szczególnie w przedniej części kolana.

W I stopniu kolana skoczka ból pojawia się wyłącznie po wysiłku fizycznym, ale zaraz ustępuje.

W II ból jest odczuwalny także w trakcie wysiłku.

W III i IV ból wyraźnie się nasila, stopniowo uniemożliwia wykonywanie ćwiczeń i utrzymuje się nawet w spoczynku. Wielu chorych skarży się też na ból podczas długotrwałego siedzenia, kucania i wchodzenia po schodach. W zaawansowanych stadiach zwyrodnienia więzadła może pojawić się też zanik mięśnia czworogłowego uda spowodowany zmniejszoną mobilnością i złą biomechaniką ruchu.

Jak diagnozuje się kolano skoczka?

Rozpoznanie kolana skoczka rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu medycznego prowadzonego przez lekarza ortopedę.

Następnie ocenia się zakres ruchu w stawie kolanowym, siłę mięśni oraz sprawdza, czy staw jest stabilny.

Specjalista skieruje także pacjenta na USG, które pozwala na wizualizację więzadła rzepki, ocenę jego grubości, poszukiwanie patologicznych zmian degeneracyjnych włókien kolagenowych oraz patologicznych naczyń krwionośnych wewnątrz więzadła, które mogą być źródłem przewlekłego bólu.

Rezonans magnetyczny wykonuje się z reguły w przypadku podejrzenia bardziej zaawansowanych uszkodzeń, zwłaszcza gdy wyniki USG nie są jednoznaczne bądź gdy podejrzewane są towarzyszące uszkodzenia innych struktur stawu kolanowego, takich jak łąkotki czy chrząstka stawowa.

Kolano skoczka – jak leczyć?

Leczenie kolana skoczka należy rozpocząć możliwie jak najwcześniej po pojawieniu się pierwszych objawów. Wczesna interwencja w pierwszych 2 fazach sprawia, że w 90% przypadków wystarcza leczenie zachowawcze, aby sportowcy wrócili do swojej aktywności po niespełna roku (Maffulli i wsp., 2021). Leczenie przewlekłej postaci schorzenia jest trudne – nawet po operacji wielu pacjentów dalej skarży się na objawy degeneracji więzadła rzepki.

Kolano skoczka – fizjoterapia i rehabilitacja

Oprócz środków przeciwbólowych i przeciwzapalnych w ostrej fazie tendinopatii rzepki stosuje się okłady lodowe (krioterapia). Zimno powoduje zwężenie naczyń krwionośnych, ograniczając dopływ krwi do obszaru zapalnego, co z kolei zmniejsza obrzęk i dyskomfort bólowy. Pomaga w tym także dostosowana do stanu pacjenta rehabilitacja, która dodatkowo wzmacnia siłę i wytrzymałość kolana.

Kolano skoczka – ćwiczenia ekscentryczne. Czy to naprawdę najważniejsze narzędzie rehabilitacji?

Ćwiczenia ekscentryczne skupiają się na fazie „opuszczania” (wydłużania mięśnia pod obciążeniem). Chodzi o wykonanie np. wolnego przysiadu na chorej nodze, podczas gdy do wstania używa się tylko zdrowej nogi. Przez wiele lat tego typu ćwiczenia były powszechnie uważane za najskuteczniejsze w łagodzeniu bólu przy kolanie skoczka. Jednak dzisiaj badania naukowe wskazują na większą bądź podobną korzyść z innego rodzaju ćwiczeń, np.:

izometrycznych, które polegają na napinaniu mięśnia bez ruchu w stawie, czyli bez zmiany jego długości;

PTLE – program progresywnego obciążania ścięgna, który obejmuje etapy ćwiczeń izometrycznych, następnie izotonicznych i plyometrycznych, a na końcu ćwiczenia specyficzne dla sportu;

HSR – ciężki, wolny i dokładnie kontrolowany trening oporowy.

Co istotne, analiza badań wskazuje na przewagę innych metod niż ćwiczenia ekscentryczne w specyficznych aspektach terapii. Przykładowo:

ćwiczenia izometryczne zapewniają większą ulgę w bólu w krótkim okresie;

ćwiczenia ekscentryczne mogą okazać się wsparciem w perspektywie długoterminowej.

Zauważono również, że PTLE przynosi istotnie lepsze efekty kliniczne po 24 tygodniach w porównaniu do izolowanej terapii ekscentrycznej. Dodatkowo wykazano, że schemat terapeutyczny łączący ćwiczenia z iniekcją osocza bogatopłytkowego (PRP) oraz suchym igłowaniem jest skuteczniejszy niż same ćwiczenia i suche igłowanie pod kontrolą USG (Trybulski i wsp., 2026; Breda i wsp., 2020; Faiza i wsp., 2025).

Kolano skoczka – podsumowanie

Kolano skoczka to dosyć częsta konsekwencja profesjonalnego uprawiania dyscyplin sportowych wymagających skoków. Jednak badania pokazują, że takie schorzenie może rozwinąć się też u osób nieaktywnych sportowo, które mają fizjologiczne predyspozycje do zbyt dużego obciążania włókien więzadła. Wczesne wykrycie zmian, szczególnie w dolnej części kolana, i wprowadzenie odpowiednich ćwiczeń w połączeniu z leczeniem zachowawczym okazuje się wystarczające do zatrzymania rozwoju niepełnosprawności.

Bibliografia

Sebastiano Nutarelli, Camilla Mondini Trissino da Lodi, Jill L Cook, Luca Deabate, Giuseppe Filardo, Epidemiology of Patellar Tendinopathy in Athletes and the General Population: A Systematic Review and Meta-analysis, 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37347023/. [dostęp: 13.02.2026].

A. Seyfarth, A. Friedrichs, V. Wank, R. Blickhan, Dynamics of the long jump, 1999. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0021929099001372. [dostęp: 13.02.2026].

Matthew P Mead, Jonathan P Gumucio, Tariq M Awan, Christopher L Mendias, Kristoffer B Sugg, Pathogenesis and Management of Tendinopathies in Sports Medicine, 2017. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6530902/. [dostęp: 13.02.2026].

Nicola Maffulli, Francesco Oliva, Gayle D Maffulli, Filippo Migliorini, Failed Surgery for Patellar Tendinopathy in Athletes: Midterm Results of Further Surgical Management, 2021. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8013696/. [dostęp: 13.02.2026].

Robert Trybulski , Gracjan Olaniszyn, Filip Matuszczyk, Kamil Gałęziok, Andryi Vovkanych, Yaroslav Svyshch , Eccentric Training for Tendinopathies in Athletes: A Scoping Review and Evidence Gap Map, 2026. https://www.jssm.org/jssm-25-34.xml-Fulltext. [dostęp: 13.02.2026].

Stephan J Breda, Edwin H G Oei, Johannes Zwerver, Edwin Visser, Erwin Waarsing, Gabriel P Krestin, Robert-Jan de Vos, Effectiveness of progressive tendon-loading exercise therapy in patients with patellar tendinopathy: a randomised clinical trial, 2020. https://bjsm.bmj.com/content/55/9/501. [dostęp: 13.02.2026].

Faiza Sharif, Ashfaq Ahmad, Syed Amir Gilani, Dania Mahmood, A systematic review: impact of dry needling, isometric, and eccentric exercises on pain and function in individuals with patellar tendinopathy, 2025. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12259690/. [dostęp: 13.02.2026].

Ból kolan u starszej osoby to jedna z najczęstszych dolegliwości układu ruchu. Przyczyny bywają bardzo różne, a właściwe rozpoznanie ma bezpośredni wpływ na to, czy leczenie przyniesie ulgę. Na co zwrócić uwagę, jeśli seniora bolą kolana?

Co najczęściej wywołuje ból kolan u starszej osoby?

Staw kolanowy to największy i jeden z najbardziej obciążonych stawów w ciele człowieka. Przez całe życie przyjmuje ciężar ciała podczas chodzenia, wstawania i schodzenia po schodach, dlatego z wiekiem zaczyna dawać o sobie znać. Nic dziwnego, że dolegliwości bólowe w tym rejonie i choroby kolana są tak powszechne wśród seniorów.

Najczęstszą przyczyną bólu kolan u seniorów jest choroba zwyrodnieniowa stawów, zwana artrozą lub osteoartrozą. Według Światowej Organizacji Zdrowia kolano to właśnie staw kolanowy najczęściej ulega zmianom w przebiegu tej choroby. Na chorobę zwyrodnieniową stawów cierpi ok. 365 milionów ludzi, a ponad 70% z nich to osoby po 55. roku życia [1].

Choroba polega na stopniowym niszczeniu chrząstki stawowej, która traci zdolność amortyzowania obciążeń. Kości ocierają się o siebie, co wywołuje ból, sztywność i trzeszczenie. Charakterystyczne jest nasilenie dolegliwości rano i po dłuższym siedzeniu, a także ich stopniowe zmniejszanie po rozruszaniu stawu.

Kolejną przyczyną bywa reumatoidalne zapalenie stawów, choroba autoimmunologiczna atakująca błonę maziową. Objawia się symetrycznie: oba kolana bolą jednocześnie i towarzyszy temu obrzęk, zaczerwienienie oraz uczucie ciepłego stawu.

U seniorów częste są też zwyrodnieniowe uszkodzenia łąkotek, będące efektem nawarstwiających się przez lata mikrourazów. Objawiają się bólem przy zginaniu, uczuciem blokowania kolana i obrzękiem.

Osobną kategorię stanowią bóle rzekome promieniujące z biodra lub kręgosłupa lędźwiowego, mylnie przypisywane samemu stawowi.

Kiedy ból kolan u seniora jest niepokojący? Objawy towarzyszące

Ból kolana u starszej osoby może mieć różny charakter. Przy zmianach zwyrodnieniowych narasta stopniowo i zmniejsza się w spoczynku. Przy stanach zapalnych bywa intensywny nawet w nocy i utrudnia sen. Obrzęk, zaczerwienienie i ocieplenie skóry wokół stawu sugerują aktywny stan zapalny wymagający szybkiej konsultacji.

Do lekarza należy udać się bez zwłoki, gdy:

ból jest silny i nie ustępuje po kilku dniach;

kolano wyraźnie spuchło po urazie (ale również bez urazu);

pojawia się gorączka wskazująca na infekcję stawu;

senior nie może obciążyć nogi;

ból regularnie budzi go w nocy.

Diagnostyka bólu kolan u starszej osoby

Do jakiego lekarza udać się z bólem kolan? Pierwszym krokiem powinna być wizyta u lekarza rodzinnego, który oceni, czy należy skierować pacjenta do ortopedy lub reumatologa. Ortopeda zajmuje się uszkodzeniami mechanicznymi i zmianami zwyrodnieniowymi, a reumatolog diagnozuje stany zapalne.

Ból kolan u starszej osoby – badania

W przypadku przewlekłego lub nasilającego się bólu kolan u seniora duże znaczenie ma właściwe rozpoznanie, które pozwala ustalić przyczynę dolegliwości i dobrać właściwe leczenie.

W diagnostyce bólu kolan wykonuje się RTG pokazujące zaawansowanie zmian.

Przy podejrzeniu uszkodzeń łąkotek lekarz zleca USG lub rezonans magnetyczny.

Przy stanach zapalnych przydatne są badania krwi: OB, CRP i badania w kierunku chorób reumatycznych.

Leczenie bólu kolana u seniora

Leczenie bólu kolan u seniora zależy od przyczyny dolegliwości, stanu pacjenta oraz stopnia zaawansowania choroby. W każdym przypadku wymaga to indywidualnej oceny sytuacji przez specjalistę.

Farmakoterapia i iniekcje dostawowe

Podstawą farmakoterapii są leki przeciwbólowe i przeciwzapalne.

Paracetamol stosuje się przy łagodnych dolegliwościach jako bezpieczną opcję długoterminową.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne działają skuteczniej przy bólu o charakterze zapalnym, jednak u seniorów wymagają ostrożności ze względu na ryzyko powikłań żołądkowych i nerkowych.

Bezpieczniejszą alternatywą są maści i żele stosowane miejscowo.

Przy zaawansowanym bólu lekarz może zalecić iniekcje dostawowe z kwasem hialuronowym lub kortykosteroidami, które przynoszą ulgę, choć nie zatrzymują postępu choroby.

Dieta, suplementacja i leczenie operacyjne

Dieta bogata w kwasy omega-3 ogranicza procesy zapalne, a witamina D i wapń chronią kości przed osteoporozą.

WHO wskazuje, że wysoki BMI odpowiada za ok. 20% obciążenia chorobą zwyrodnieniową, dlatego redukcja nadwagi wyraźnie zmniejsza dolegliwości.

Przy zaawansowanych uszkodzeniach łąkotek ortopeda może zaproponować artroskopię, małoinwazyjny zabieg oczyszczający staw.

Gdy zmiany są bardzo poważne i żadne leczenie zachowawcze nie przynosi ulgi, rozważa się endoprotezoplastykę, czyli wymianę stawu na implant.

Rehabilitacja i ćwiczenia na ból kolan u seniorów

Ruch jest jednym z najskuteczniejszych sposobów leczenia bólu kolan, pod warunkiem że jest właściwie dobrany. Rehabilitacja wzmacnia mięśnie stabilizujące kolano, odciążając tym samym staw. Najlepiej tolerowane przez stawy kolanowe są następujące aktywności:

pływanie;

aqua aerobik;

jazda na rowerze stacjonarnym;

spacery po równym terenie.

Ćwiczenia wzmacniające mięsień czworogłowy uda to podstawa każdego programu rehabilitacyjnego. Należy unikać klękania, głębokiego przysiadu i noszenia ciężkich zakupów.

Jak zapobiegać bólowi kolan u starszej osoby?

Profilaktyka zaczyna się od kontroli masy ciała i regularnej aktywności fizycznej, która spowalnia degenerację chrząstki. Ważne jest noszenie stabilnego obuwia z amortyzowaną podeszwą, bez wysokich obcasów. Seniorzy z chorobami reumatycznymi powinni też odbywać regularne wizyty u specjalisty i nie przerywać leczenia na własną rękę, aby uniknąć zaostrzenia dolegliwości.

Ból kolan u starszej osoby – najczęściej zadawane pytania

Na temat bólu kolan u seniorów często powtarza się kilka pytań. Poniżej publikujemy odpowiedzi na 2 najczęstsze.

Czy ból kolan u seniora zawsze wymaga operacji?

Większość przypadków udaje się opanować leczeniem zachowawczym. Operacja rozważana jest dopiero przy zaawansowanych zmianach lub uszkodzeniach nieodpowiadających na leczenie.

Dlaczego kolano boli bardziej rano?

Poranna sztywność i nasilony ból po przebudzeniu to typowe objawy choroby zwyrodnieniowej i RZS. Ustępują zazwyczaj po kilku minutach ruchu.

Ból kolan u starszej osoby – podsumowanie

Ból kolana u seniora rzadko wynika z jednej przyczyny. Najczęściej stoi za nim choroba zwyrodnieniowa stawów, ale w grę wchodzą też schorzenia zapalne, uszkodzenia łąkotek i bóle promieniujące. Niezależnie od przyczyny bólu dolegliwości skutecznie utrudniają codzienne funkcjonowanie. Im szybciej senior trafi do lekarza z niepokojącymi objawami, tym większa szansa na zachowanie sprawności i samodzielności.

Bibliografia:

World Health Organization (WHO), Osteoarthritis, 2023. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/osteoarthritis. [dostęp: 26.02.2026].

Steinmetz J.D. i wsp., Global, regional, and national burden of osteoarthritis, 1990-2020 and projections to 2050, 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37675071/. [dostęp: 26.02.2026].

Serwis pacjent.gov.pl, Endoprotezoplastyka stawu kolanowego, 2024. https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/endoprotezoplastyka-stawu-kolanowego. [dostęp: 26.02.2026].

Piotr Jagiełło i wsp., Choroba zwyrodnieniowa stawów obwodowych, 2017. https://koordynowana.nfz.gov.pl/wp-content/uploads/2022/05/M16-M17-Choroba-zwyrodnieniowa-stawow-obwodowych.pdf. [dostęp: 26.02.2026].

Zofia Guła, Mariusz Korkosz, Bóle kolan u osób w starszym wieku – jak im zaradzić?, 2023. https://www.mp.pl/pacjent/reumatologia/lista/60155,bole-kolan-u-osob-w-starszym-wieku-jak-im-zaradzic. [dostęp: 26.02.2026].

Skręcenie kostki to jeden z najczęstszych urazów stawu skokowego, który dotyka ok. 2 – 7 osób na 1 000 rocznie [1]. Poniżej znajdziesz sprawdzone domowe sposoby na skręconą kostkę oraz jasne sygnały, kiedy samoleczenie już nie wystarczy.

Skręcenie kostki – kiedy można leczyć się w domu?

O tym, czy skręcenie kostki można bezpiecznie leczyć w domu, decyduje przede wszystkim stopień uszkodzenia więzadeł.

Skręcenie I stopnia to nadmierne rozciągnięcie więzadeł bez ich przerwania. Objawy obejmują umiarkowany ból kostki i lekki obrzęk, ale możliwość chodzenia zostaje zachowana. Sprawność wraca zazwyczaj w ciągu 1 – 2 tygodni i tu domowe metody zwykle wystarczają.

Przy II stopniu dochodzi do częściowego rozerwania włókien więzadłowych. Obrzęk jest wyraźny, pojawia się krwiak, a chodzenie sprawia silny ból. Domowe sposoby mogą wspomóc leczenie, jednak warto wykluczyć złamanie u lekarza.

Skręcenie III stopnia, czyli całkowite zerwanie więzadła, wymaga konsultacji medycznej.

Prosta zasada: jeśli po urazie możesz obciążyć stopę i ból jest znośny, zacznij od metod domowych. Jeśli staw jest niestabilny lub opuchlizna narasta gwałtownie, idź do lekarza.

Protokół RICE – podstawa postępowania w pierwszych dobach

Odpoczynek, lód, ucisk i uniesienie (RICE) to fundament leczenia skręconego stawu skokowego przez pierwsze 48 – 72 godziny.

R – odpoczynek oznacza ograniczenie obciążania stawu, a nie długotrwałe leżenie. Przy silnym bólu pomaga kula.

I – lód (a najlepiej schłodzone żelowe okłady) przykładaj przez 20 minut co 1 – 2 godziny. Rób to zawsze przez ręcznik, bo bezpośredni kontakt z odsłoniętą skórą grozi odmrożeniem.

C – elastyczny bandaż nakładaj od palców stopy w górę. Jeśli palce sinieją lub mrowią, poluzuj.

E – nogę unieś powyżej poziomu serca. Wieczorem wystarczą poduszki pod stopę.

Ciepło zaraz po urazie to błąd – rozszerza naczynia i nasila obrzęk. Ciepłe okłady i kąpiele mają sens dopiero po ustąpieniu ostrej fazy, gdy wspierają dopływ składników odżywczych do odbudowujących się więzadeł. Warto też wiedzieć, że nowsze wytyczne kliniczne promują protokół, który zamiast pełnego odpoczynku zaleca wczesne, kontrolowane obciążanie stawu. Badania pokazują, że delikatny ruch już od 2. doby skraca czas powrotu do sprawności.

Maści, żele i domowe okłady na skręconą kostkę

Miejscowe preparaty i proste domowe metody mogą skutecznie zmniejszyć ból oraz obrzęk w łagodnych skręceniach kostki, przyspieszając też powrót do sprawności.

Żele z diklofenakiem, ibuprofenem lub ketoprofenem dostępne bez recepty i stosowane miejscowo zmniejszają ból oraz obrzęk.

Żel z heparyną przyspiesza wchłanianie krwiaków – to dobry wybór, gdy po urazie pojawił się wyraźny siniak.

Żele z arniką to opcja roślinna o niejednoznacznych dowodach skuteczności, ale przez wielu pacjentów ceniona za ulgę w bólu.

Moczenie stopy w ciepłej wodzie z solą stosuje się dopiero po ustąpieniu obrzęku, nie w pierwszej dobie.

Okłady z liści kapusty mają działanie chłodzące i łagodzące – nie zaszkodzą.

Przy wyraźnym obrzęku pomocne bywa też lekkie masowanie kończyny od stopy w górę, co wspomaga odpływ limfy i przyspiesza wchłanianie płynu z tkanek. Nie należy jednak bezpośrednio masować miejsca urazu w pierwszych 48 godzinach.

Kinesiotaping – pomocny, ale nie zastąpi bandaża

Elastyczne taśmy naklejane wokół stawu skokowego mogą stabilizować staw i zmniejszać ból podczas chodzenia. Przeglądy badań wskazują na krótkotrwałą ulgę bólową, szczególnie w połączeniu z terapią manualną, jednak kinesiotaping nie zastąpi bandażowania ani ortezy jako podstawowej stabilizacji. Przy pierwszej aplikacji warto poprosić o pomoc fizjoterapeutę. Orteza stawu skokowego z usztywnieniem bocznym daje lepszą stabilizację niż sam bandaż i jest dostępna w aptekach bez recepty.

Ruch i ćwiczenia – ze skręconą kostką nie warto leżeć za długo

Po pierwszych 24 – 48 godzinach delikatne ćwiczenia zakresu ruchu pomagają utrzymać elastyczność tkanek i zmniejszają ryzyko przykurczów. W fazie regeneracji warto wykonywać:

krążenia stopą w obu kierunkach (10 – 15 powtórzeń, kilka razy dziennie);

zginanie i prostowanie stopy w pozycji siedzącej;

stanie na jednej nodze przez kilka sekund;

delikatne wstawanie na palce, gdy ból pozwala.

Regularne ćwiczenia proprioceptywne, czyli trening czucia głębokiego stawu, odbudowują reakcje obronne i zmniejszają ryzyko kolejnych urazów. Badanie kliniczne z udziałem blisko 550 sportowców wykazało 35-procentowe zmniejszenie ryzyka nawrotu skręcenia przy 8-tygodniowym programie ćwiczeń równoważnych w domu [2]. Program nie wymaga sprzętu – wystarczy stabilna podłoga i kilkanaście minut aktywności dziennie. Warto zacząć od prostych ćwiczeń na obu nogach, a dopiero gdy ból wyraźnie ustąpi, przejść do pracy na jednej kończynie.

Kiedy domowe leczenie skręconej kostki nie wystarczy?

Wizyta u ortopedy jest wskazana, gdy:

ból uniemożliwia obciążenie nogi;

obrzęk gwałtownie narasta;

widoczna jest deformacja stawu;

stopa lub palce są sine i zimne;

po kilku dniach leczenia nie ma żadnej poprawy.

Kolejne skręcenie w krótkim czasie to sygnał niestabilności wymagającej oceny specjalisty. W diagnostyce lekarz może zlecić RTG, USG lub rezonans magnetyczny. Nieleczona niestabilność przyspiesza proces zwyrodnieniowy chrząstki i może prowadzić do trwałych ograniczeń sprawności. Niestety, taki stan potrafi wybić z rytmu na długie miesiące, szczególnie osoby aktywne fizycznie lub pracujące na nogach.

Domowe sposoby na skręconą kostkę – najczęściej zadawane pytania

Poniżej znajdziesz wyjaśnienia kilku dodatkowych kwestii na temat domowego leczenia skręconej kostki.

Ile trwa gojenie skręconej kostki?

Czas gojenia skręconej kostki zależy od stopnia uszkodzenia więzadeł oraz wdrożonego leczenia. Wynosi:

I stopień – zazwyczaj 1 – 2 tygodnie;

II stopień – 3 – 6 tygodni.

Liczy się konsekwencja w ćwiczeniach i unikanie przeciążeń po zmniejszeniu bólu.

Czy można chodzić ze skręconą kostką?

Ostrożne chodzenie jest korzystniejsze niż całkowity bezruch, jeśli ból jest znośny. Przy silnych dolegliwościach odciąż kończynę kulą.

Co najlepiej działa na obrzęk?

W pierwszych 48 godzinach po urazie najskuteczniejsze są zimne okłady, uniesienie kończyny powyżej poziomu serca oraz zastosowanie elastycznego bandaża uciskowego. Żel z heparyną może dodatkowo przyspieszyć wchłanianie krwiaka. Chłodzenie należy stosować przez tkaninę, maksymalnie 15 – 20 minut jednorazowo, aby nie doprowadzić do podrażnienia skóry.

Jak odróżnić skręcenie od złamania?

Złamanie zazwyczaj powoduje silny natychmiastowy ból, niezdolność do obciążenia nogi i niekiedy wyczuwalną deformację. W przypadku wątpliwości badanie RTG pozwala szybko potwierdzić lub wykluczyć złamanie.

Domowe sposoby na skręconą kostkę – podsumowanie

Domowe sposoby na skręconą kostkę sprawdzają się przy urazach I i II stopnia. Takie metody obejmują m.in. protokół RICE w pierwszych dobach, żele i maści bez recepty, stopniowy powrót do ruchu oraz ćwiczenia proprioceptywne. Jeśli jednak po tygodniu nie ma poprawy lub pojawiają się niepokojące objawy, czas na wizytę u lekarza. Zawsze lepiej wykonać dodatkowe RTG niż zmagać się z chroniczną niestabilnością przez lata. Choć uraz może wydawać się niegroźny, nieprawidłowe leczenie zwiększa ryzyko przewlekłej niestabilności stawu i nawracających skręceń.

Bibliografia:

leki.pl, Epidemiologia skręcenia stawu skokowego – dane statystyczne. https://leki.pl/na/skrecenie-stawu-skokowego/epidemiologia/. [dostęp: 26.02.2026].

Maarten D W Hupperets,Evert A L M Verhagen, Willem van Mechelen, Effect of unsupervised home based proprioceptive training on recurrences of ankle sprain: randomised controlled trial, 2009. https://www.bmj.com/content/339/bmj.b2684. [dostęp: 26.02.2026].

Ankle pain, 2025. https://www.nhs.uk/conditions/foot-pain/ankle-pain/. [dostęp: 26.02.2026].

Ankle Pain, 2024. https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/15295-ankle-pain. [dostęp: 26.02.2026].

RICE Method for Injury, 2025. https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/rice-method. [dostęp: 26.02.2026].

Sprains, 2022. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/sprains/symptoms-causes/syc-20377938. [dostęp: 26.02.2026].

Profilaktyka urazów sportowych: Zasady bezpiecznego uprawiania aktywności fizycznej, 2024. https://www.gov.pl/web/psse-mysliborz/profilaktyka-urazow-sportowych-zasady-bezpiecznego-uprawiania-aktywnosci-fizycznej. [dostęp: 26.02.2026].

Stephanie Watson, Avulsion Fracture, 2018. https://www.healthline.com/health/avulsion-fracture. [dostęp: 26.02.2026].

Tomografia komputerowa to narzędzie diagnostyczne, które pozwala na wizualizację urazów. Jest stosunkowa tania i można ją wykonać w kilka minut, więc niemal całkowicie wyeliminowała wiele procedur chirurgicznych. A jakie znaczenie ma w ortopedii?

Jak wygląda tomografia komputerowa?

Co to jest TK, czyli tomografia komputerowa? Już w 1982 r. Nikola Tesla wpadł na pomysł, że do zajrzenia „w głąb” człowieka można wykorzystać promieniowanie rentgenowskie (promieniowanie elektromagnetyczne z zakresu długości fali od 5 pm do 100 pm i  od 0,1 nm do 10 nm). Dzięki temu 4 lata później powstało pierwsze dwuwymiarowe prześwietlenie ręki. Tomografią zaś nazywa się metodę pozwalającą uzyskać trójwymiarowy obraz badanego obszaru dzięki wykonaniu serii takich zdjęć z różnych kątów. I tak właśnie działa aparat tomograficzny, który:

skanuje – lampa rentgenowska i detektory obracają się wokół pacjenta, wykonując setki prześwietleń;

rejestruje dane – detektory mierzą natężenie promieniowania po przejściu przez ciało. Tkanki o wysokiej gęstości (kości) pochłaniają więcej promieniowania, miękkie tkanki przepuszczają je słabiej, a powietrze – prawie wcale. Dane surowe tworzą sinogram, czyli tablicę wartości liczbowych;

rekonstruuje obraz – zaawansowane algorytmy matematyczne przekształcają sinogram w cyfrowy obraz przekroju. Każda struktura otrzymuje wartość w jednostkach Hounsfielda (HU) – od nazwiska twórcy pierwszego aparatu tomograficznego.

Ile czasu trwa tomografia komputerowa?

Wykonanie tysięcy cienkich „plastrów” (1-5 mm grubości), które po złożeniu dają pełny obraz 3D badanego obszaru, może wydawać się czasochłonne. Jednak dzisiejsza technologia sprawiła, że całe badanie może trwać nawet do 2 minut.

Tomografia komputerowa – co wykrywa?

Co pokazuje tomografia komputerowa? W przeciwieństwie do rezonansu magnetycznego TK pozwala precyzyjnie ocenić stan kości, a także otaczające je tkanki miękkie, stawy i naczynia krwionośne. Jak podaje raport Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (nr DAiR.543.3.2025), dzięki tomografii lekarze najczęściej wykrywają nowotwory (462,96 tys. porad) oraz choroby układu oddechowego (285,64 tys. porad). 

Wskazania do wykonania tomografii komputerowej w ortopedii

W ortopedii badanie tomografii komputerowej służy do dokładnej diagnozy złamań kości, zwłaszcza tych obejmujących stawy, skomplikowanych lub wieloodłamowych (np. twarzoczaszki, miednicy, stawu biodrowego czy kolanowego).

TK umożliwia również ocenę deformacji kostnych i anomalii strukturalnych (zwyrodnienia), co jest niezwykle ważne przy planowaniu operacji korekcyjnych, takich jak endoprotezoplastyka lub złożone zabiegi ustawiające kości.​ 

Ponadto jest też niezastąpionym narzędziem w monitorowaniu procesów gojenia się złamań.

Czy tomografia wykryje raka kości?

Tomografia komputerowa umożliwia precyzyjne zobrazowanie zmian nowotworowych pierwotnych oraz przerzutów do struktur kostnych. Lekarz dostrzega je dzięki jednostkom Hounsfielda, które określają gęstość tkanek (osteoporoza to >110 HU, a torbiele to 0-20 HU). Jednak samo badanie nie pozwala na ostateczne rozróżnienie między zmianami łagodnymi (np. kostniakowiak, chrzęstniak) a złośliwymi. Do potwierdzenia diagnozy konieczna jest biopsja z badaniem histopatologicznym.

Czy tomografia komputerowa jest szkodliwa? Przeciwwskazania

Czy tomografia komputerowa jest bezpieczna? Faktem jest, że badanie wykorzystuje promieniowanie jonizujące, którego skutki mogą się kumulować w organizmie. Jednak dawki promieniowania stosowane podczas badania TK ogranicza się do minimum, a przede wszystkim precyzyjnie kontroluje. Towarzystwo Fizyki Zdrowia stwierdziło, że przy dawkach poniżej 50-100 mSv „ryzyko skutków zdrowotnych jest albo zbyt małe, aby można je było zaobserwować, albo nie występuje” (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5183924). Przykładowo, skuteczna dawka w obrazowaniu miednicy to 3 mSv.

Nie oznacza to jednak, że nie istnieją żadne przeciwwskazania do badania. Można do nich zaliczyć:

ciążę, zwłaszcza w 1. trymestrze;

niewydolność nerek;

uczulenie na jod i produkty jodowe;

zaburzenia tarczycy, szczególnie nadczynność tarczycy;

cukrzycę insulinozależną.

Powikłania po tomografii komputerowej

Biorąc pod uwagę ograniczoną szkodliwość badania TK, ciężko wymienić potencjalne powikłania. Te, które mogą się pojawić, mają związek bardziej z podaniem kontrastu albo ze stresem wynikającym z przebiegu, niż z samym promieniowaniem jonizującym.

Na czym polega tomografia komputerowa?

Badanie tomografii komputerowej jest szybkie i bezbolesne.

Pacjent kładzie się na ruchomym stole, wsuwanym do tunelu. 

Personel instruuje pacjenta przez interkom, zalecając wstrzymanie oddechu na 5-15 sekund, podczas gdy lampa rentgenowska wykonuje prześwietlenia. 

Przed badaniem z kontrastem pacjentowi zakłada się wenflon, przez który wstrzykuje się środek jodowy. 

Jeśli podano kontrast, pacjent pozostaje w pracowni pod obserwacją przez minimum 30 minut.​

Tomografia komputerowa – jak się przygotować?

Przygotowanie do TK nie wymaga szczególnych czynności, co najwyżej zebrania informacji na temat własnego zdrowia i przyjmowanych leków.

Tomografia komputerowa – jak się ubrać?

Na badanie warto przyjść w luźnym ubraniu, niezawierającym metalowych elementów (to samo dotyczy bielizny).

Ile się czeka na wyniki tomografii komputerowej?

Obraz badania TK otrzymuje się natychmiast, ale na jego opis należy poczekać: w placówkach prywatnych 1-2 dni, NFZ – 1-2 tygodnie (pilne: kilka godzin).​

Tomografia komputerowa – czy trzeba być na czczo?

Tylko przy TK z kontrastem trzeba być minimum 4-6 godzin bez jedzenia stałego.​

Który lekarz kieruje na tomograf komputerowy?

Decyzję o wykonaniu tomografii komputerowej w ortopedii podejmuje ortopeda lub traumatolog pracujący w publicznym systemie opieki zdrowotnej bądź placówce prywatnej. Badanie jest  bezpłatne w systemie NFZ, a cena procedury wykonanej prywatnie zależy m.in. od rodzaju badania i lokalizacji placówki.

Tomografia komputerowa – podsumowanie

Tomografia komputerowa stanowi niezastąpione narzędzie w diagnostyce ortopedycznej. Choć nie zawsze pozwala na uzyskanie obrazu patologii w wysokiej rozdzielczości, dla wielu pacjentów stanowi kluczowe narzędzie w postawieniu ostatecznej diagnozy. Z tego powodu tomografia komputerowa zyskuje na popularności, również w placówkach prywatnych. Według raportu Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji liczba wykonywanych badań wzrosła z 1,23 mln w 2017 r. do niemal 1,95 mln w 2024 r., czyli o ok. 58%.

Bibliografia:

Tomasz Karol Pietrzak,  TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA I OBRAZOWANIE REZONANSU MAGNETYCZNEGO W DIAGNOSTYCE MEDYCZNEJ, 2008. https://www.if.pw.edu.pl/~topie/nauka/tc_i_mri.pdf. [dostęp: 15.01.2026].

CT scan, 2026. https://en.wikipedia.org/wiki/CT_scan. dostęp: 15.01.2026].

Stephen P Power, Fiachra Moloney, Maria Twomey, Karl James, Owen J O’Connor, Michael M Maher, Computed tomography and patient risk: Facts, perceptions and uncertainties, 2016. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5183924/. dostęp: 15.01.2026].

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, Raport w sprawie ustalenia taryfy świadczeń nr DAiR.543.3.2025: Świadczenia gwarantowane obejmujące badania tomografii komputerowej oraz rezonansu magnetycznego, 2025. https://g.infor.pl/p/_files/38723000/dair54332025-diagnostyka-tk-rm-raport-20250922-38722963.pdf. dostęp: 15.01.2026].

Burak Üstün, Mustafa Korkut, Seçgin Söyüncü, Comparison of conventional radiography and computed tomography in patients admitted to the emergency department with extremity trauma — a retrospective study, 2023. https://journals.viamedica.pl/disaster_and_emergency_medicine/article/view/92490. dostęp: 15.01.2026].

Fabio Mancino, Andreas Fontalis, Ahmed Magan, Ricci Plastow, Fares S Haddad, The Value of Computed Tomography Scan in Three-dimensional Planning and Intraoperative Navigation in Primary Total Hip Arthroplasty, 2024. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10929541/. dostęp: 15.01.2026].

Caroline Neves, Caio A Nery, Fausto Celestino, Vinicius Pereira, Pedro Debieux Vargas Silva, Fabio Teruo Matsunaga, Joao Paulo Gonçalves, Fernando C Raduan, Nacime SB Mansur, Diego C Astur, Computed Tomography Changes Diagnosis, Management and Surgical Planning of Ankle Fractures, 2022.  https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9677139/. dostęp: 15.01.2026].

Vikramjeet Singh; Darren P. Sandean, CT Patient Safety And Care, 2023. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK567800/. dostęp: 15.01.2026].

Aktywność fizyczna to zdrowie, ale nawet trenując rekreacyjnie, można doznać kontuzji. Najczęstsze urazy sportowe dotyczą stawów i mięśni. Na szczęście właściwa profilaktyka oraz odpowiednie postępowanie pozwalają zminimalizować to ryzyko.

Najczęstsze urazy sportowe

W rekreacyjnym uprawianiu sportu najczęściej dochodzi do urazów kończyn – zarówno dolnych, jak i górnych. Poniżej wymieniono najczęstsze urazy sportowe dotykające osoby aktywne fizycznie.

Skręcenia stawów – dochodzi do nich, gdy na staw zadziała zbyt duża siła i dojdzie do uszkodzenia (naciągnięcia lub przerwania) jego więzadeł. Objawia się ostrym bólem, obrzękiem i ograniczeniem ruchomości w stawie.

Naciągnięcia i naderwania mięśni lub ścięgien – powstają wskutek gwałtownego przeciążenia lub szarpnięcia mięśnia. Objawy to: nagły, ostry ból w momencie urazu, osłabienie funkcji mięśnia, a często także pojawienie się krwiaka (siniaka) w uszkodzonych tkankach.

Stłuczenia (siniaki) – urazy tkanek miękkich spowodowane bezpośrednim uderzeniem lub upadkiem. Objawami stłuczenia są: ból, obrzęk oraz wyraźne zasinienie skóry. Stłuczenie rzadko powoduje poważne ograniczenie ruchu, choć ból może utrzymywać się kilka dni.

Przyczyny urazów sportowych

Najczęstsza przyczyna kontuzji to brak rozgrzewki – nierozgrzane mięśnie i stawy są podatne na uszkodzenia przy nagłym wysiłku. Do urazów przyczyniają się też:

nieprawidłowa technika ruchu, np. zła postawa podczas ćwiczeń;

przeciążenie organizmu – zbyt forsowny trening przekraczający możliwości organizmu;

niewłaściwy sprzęt, np. zużyte obuwie sportowe.

Objawy urazów sportowych

W większości przypadków urazom towarzyszy ból oraz obrzęk kontuzjowanej okolicy. 

Przy skręceniach i stłuczeniach często pojawia się również siniak (krwiak) pod skórą. 

Poważniejsze kontuzje, jak zwichnięcia czy złamania, powodują bardzo silny ból, brak możliwości ruchu w stawie, a czasem widoczną deformację. 

W przypadku przeciążeniowych urazów przewlekłych ból narasta stopniowo i początkowo może występować tylko podczas aktywności fizycznej.

Diagnostyka urazów sportowych

Przy poważniejszej kontuzji najlepiej skonsultować się z ortopedą lub lekarzem medycyny sportowej. Specjalista może zlecić badania obrazowe w celu diagnostyki urazu.

Zdjęcie rentgenowskie (RTG) pozwala sprawdzić, czy nie doszło do złamania kości.

Jeśli podejrzewa się uszkodzenie więzadeł, łąkotek lub mięśni, wykonuje się USG lub rezonans magnetyczny (MRI). Badania te dokładnie pokazują struktury wewnątrz stawu i stopień urazu.

Ważne! Przy podejrzeniu poważnej kontuzji (złamanie, zwichnięcie, zerwanie więzadła lub uraz głowy) trening należy natychmiast przerwać i nie testować zakresu ruchu ani stabilności „na siłę”. Po urazie głowy należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem, jeśli pojawiają się objawy, takie jak:

utrata przytomności;

narastający ból głowy;

wymioty;

splątanie;

senność;

zaburzenia równowagi.

Leczenie urazów sportowych

Leczenie zależy od rodzaju i ciężkości kontuzji. Aby zmniejszyć ból i obrzęk po urazie, należy:

przerwać aktywność i odciążyć kontuzjowane miejsce;

jak najszybciej je schłodzić (np. lodem);

zastosować ucisk (np. bandażem elastycznym);

unieść kończynę powyżej poziomu serca.

Po zabezpieczeniu urazu obowiązuje przerwa w treningach – od kilku dni przy lekkim naciągnięciu mięśnia do kilku tygodni (a nawet miesięcy) przy poważniejszych kontuzjach. Lekarz może zalecić leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (np. ibuprofen lub paracetamol), a czasem krótkotrwałe unieruchomienie stawu (np. usztywnienie go w ortezie). Należy jednak unikać długiego unieruchomienia, ponieważ brak ruchu sprzyja sztywności stawu i osłabieniu mięśni.

Operacja chirurgiczna bywa konieczna tylko w najcięższych przypadkach, np. przy całkowitym zerwaniu ważnego więzadła lub ścięgna albo skomplikowanym złamaniu. Wówczas ortopeda może zrekonstruować uszkodzone struktury operacyjnie (np. zszyć zerwane ścięgno, zespolić złamane kości). Decyzja o operacji jest podejmowana indywidualnie na podstawie wyników badań i stanu pacjenta.

Rehabilitacja w urazach sportowych

Rehabilitacja pourazowa jest niezbędna dla pełnego wyzdrowienia i zapobiegania nawrotom kontuzji. Rehabilitację często rozpoczyna się już kilka dni po urazie, gdy tylko ustąpi ostry ból, po czym kontynuuje przez tygodnie lub miesiące, aż do całkowitego powrotu do formy.

Fizjoterapia w urazach sportowych polega na systematycznych ćwiczeniach i zabiegach, które przywracają sprawność uszkodzonej części ciała. Obejmuje różne metody usprawniania, takie jak:

ćwiczenia czynne (rozciągające, wzmacniające, poprawiające stabilizację stawów);

techniki manualne (np. masaż tkanek, mobilizacje stawów);

zabiegi fizykalne (jak krioterapia, laseroterapia, ultradźwięki). 

Rodzaj terapii zawsze dobierany jest indywidualnie do urazu.

Zapobieganie urazom sportowym

Choć kontuzje czasem przytrafiają się nawet mimo ostrożności, wielu z nich można zapobiec dzięki kilku prostym zasadom.

Rozgrzewka przed treningiem – zawsze poświęć kilka minut na lekkie ćwiczenia wprowadzające (trucht, wymachy, rozciąganie), by przygotować mięśnie i stawy do wysiłku. Rozgrzane tkanki są bardziej elastyczne i znacznie rzadziej ulegają kontuzjom.

Poprawna technika i umiar – ucz się wykonywać ćwiczenia prawidłowo (w razie potrzeby skorzystaj z porady trenera) i nie przeceniaj swoich możliwości. Zwiększaj obciążenia i tempo treningu stopniowo, aby uniknąć przeciążenia mięśni i stawów.

Odpowiedni sprzęt i regeneracja – używaj właściwego wyposażenia sportowego (np. noś kask na rowerze, zakładaj stabilizatory zalecone przez lekarza) i dbaj o regenerację organizmu. Zaplanuj dni odpoczynku, wysypiaj się i nawadniaj – przemęczone mięśnie łatwiej ulegają urazom.

Urazy sportowe – najczęściej zadawane pytania

Poniżej 2 dodatkowe kwestie, o które często pytają pacjenci.

Jak długo odpoczywać po kontuzji?

Lekkie kontuzje wymagają kilku dni przerwy. Poważniejszy uraz stawu oznacza przynajmniej kilka tygodni przerwy, a powrót do sportu po złamaniu czy operacji może zająć nawet kilka miesięcy. Zawsze zaczekaj z treningiem, aż ból całkowicie ustąpi i lekarz lub fizjoterapeuta potwierdzi, że można wracać do aktywności.

Co zrobić, jeśli ból wraca przy wznowieniu treningów?

Nawrót bólu to znak, że uraz nie jest w pełni wyleczony lub powrót do ćwiczeń nastąpił zbyt szybko. Natychmiast przerwij trening i odpocznij jeszcze kilka dni. Wróć potem do lżejszych ćwiczeń wzmacniających kontuzjowane miejsce. Jeśli ból wciąż powraca, skonsultuj się z lekarzem.

Jakie są najczęstsze urazy sportowe? Podsumowanie

Urazy sportowe najczęściej dotyczą skręceń, naciągnięć i stłuczeń, a najlepsze efekty daje spokojne postępowanie w ostrej fazie i stopniowy powrót do obciążeń. W przypadku podejrzenia poważniejszej kontuzji trening trzeba przerwać, a miejsce urazu zabezpieczyć. Należy też szybko zgłosić się po poradę lekarską, ponieważ odpowiednia reakcja skraca czas leczenia i zmniejsza ryzyko powikłań. Z kolei rehabilitacja i fizjoterapia pomagają nie tylko złagodzić ból, ale też odbudować siłę, stabilizację i kontrolę ruchu, dzięki czemu ryzyko nawrotu urazu maleje.

Bibliografia

Profilaktyka urazów sportowych: Zasady bezpiecznego uprawiania aktywności fizycznej, 2024. https://www.gov.pl/web/psse-mysliborz/profilaktyka-urazow-sportowych-zasady-bezpiecznego-uprawiania-aktywnosci-fizycznej. [dostęp: 20.01.2026].

RICE Method for Injury, 2025. https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/rice-method. [dostęp: 20.01.2026].

Sprains, 2022. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/sprains/symptoms-causes/syc-20377938. [dostęp: 20.01.2026].

Badanie MRI (rezonans magnetyczny) to filar współczesnej diagnostyki. Bez niego tysiące Polaków nie otrzymałoby właściwej pomocy w dolegliwościach ortopedycznych, zwłaszcza związanych z uszkodzeniem tkanek miękkich. Dlaczego jest tak ważny? Zobaczmy!

Jak wygląda rezonans magnetyczny i co wykryje?

Rezonans magnetyczny przypomina duży, biały cylinder lub tunel o średnicy 60-70 cm i długości 1,5-2 metrów. Jego centralnym elementem jest potężny magnes nadprzewodzący, generujący stałe pole magnetyczne o sile 1,5-3 Tesli – znacznie silniejsze niż pole Ziemi.​ 

Podczas badania pacjent leży na ruchomym stole, wsuwanym do wnętrza tego tunelu. 

W niektórych przypadkach, zwłaszcza u osób z klaustrofobi lub otyłości, wykorzystuje się aparaty MRI otwarte. Stosuje się je głównie do badań kończyn (kolano, kostka, nadgarstek), jednak stosunkowo rzadko, ponieważ zapewniają mniejszą rozdzielczość obrazów.

Pole magnetyczne rezonansu oraz cewki gradientowe umieszczone wokół tunelu generuje impulsy fal radiowych. 

Impulsy oddziałują na jądra atomowe wodoru w wodzie i tłuszczu zawartym w tkankach pacjenta. 

Gdy impulsy ustają, jądra powracają do pierwotnego stanu, emitując charakterystyczne sygnały elektromagnetyczne. Te są rejestrowane, a następnie przesyłane do komputera, który tworzy z nich szczegółowe obrazy przekrojowe badanego obszaru.​

Jakie choroby wykrywa MRI? 

Rezonans magnetyczny (MRI) w ortopedii doskonale uwidacznia schorzenia i urazy tkanek miękkich oraz struktur kostnych, których nie widać na RTG czy USG. Badanie pozwala na wczesne wykrycie zmian degeneracyjnych, pourazowych i zapalnych w stawach, więzadłach, chrząstkach, mięśniach oraz szpiku kostnym.​ Do najczęstszych schorzeń wykrywanych dzięki MRI należą:

uszkodzenia więzadeł krzyżowych przednich i tylnych (ACL, PCL) oraz pobocznych w stawie kolanowym;

pęknięcia łąkotek przyśrodkowych i bocznych;

chondromalacja chrząstki stawowej (rozmiękczenie);

zerwania ścięgien rotatorów barku czy ścięgna Achillesa;

obrzęk szpiku kostnego;

mikrozłamania podchrząstkowe;

wysięki stawowe i torbiele Bakera, co jest nieocenione w diagnostyce po urazach sportowych lub wypadkach;

przepukliny dysków jądra miażdżystego, stenozy kanału kręgowego, spondylozę zwyrodnieniową i zmiany zapalne (w kręgosłupie);

zapalenie błony maziowej i zapalenie miejsca przyczepu ścięgien, więzadeł lub torebki stawowej do kości (w reumatoidalnym zapaleniu stawów).

W niektórych sytuacjach MRI diagnozuje guzy, infekcje stawowe czy zmiany pourazowe w stopie i dłoni.​

Rezonans magnetyczny a tomografia komputerowa (TK)

Rezonans magnetyczny i tomografia komputerowa to badania obrazowe, ale oparte na innych technologiach. 

Tomografia (TK) wykorzystuje promienie rentgenowskie, czyli jonizujące.

MRI precyzyjniej (z większą rozdzielczością) pokazuje tkanki miękkie,

TK lepiej uwidacznia tkanki lite, czyli kości i narządy.

Na czym polega rezonans magnetyczny?

A jak wygląda badanie rezonansem magnetycznym? 

W pierwszej kolejności technik prosi o zdjęcie wszystkich metalowych przedmiotów (biżuterii, zegarka, okularów, paska) i założenie szpitalnego fartucha lub wygodnego stroju bez zamków. 

Następnie, przed wsunięciem do tunelu, pacjent otrzymuje słuchawki lub zatyczki do uszu ze względu na głośne dźwięki, które towarzyszą badaniu (stukanie, pukanie i wibracje). Mimo że świadczą o prawidłowej pracy aparatu, mogłyby przeszkadzać w nieruchomym leżeniu.

Jeśli stosowany jest kontrast, wstrzykuje się go dożylnie w połowie badania, a komunikacja z badającym odbywa się przez interkom.

Rezonans magnetyczny – ile trwa badanie?

Każda sekwencja MRI trwa od 3 do 10 minut, a podczas badania takich sekwencji będzie kilka, przez co całość trwa od 15 do 60 minut (w zależności od badanej okolicy i rodzaju protokołu badawczego). W tym czasie pacjent usłyszy charakterystyczne dźwięki wydawane przez aparat – „pukające” dźwięki o natężeniu podobnym do wirującej pralki oraz metaliczny odgłos przypominający wiercenie w metalu.

Kto opisuje rezonans magnetyczny?

Technik elektroradiolog wykonuje badanie, ale nie interpretuje wyników. Rezonans magnetyczny opisuje lekarz radiolog – specjalista w dziedzinie diagnostyki obrazowej, który ma doświadczenie w tego typu czynnościach.

Ile się czeka na wynik rezonansu magnetycznego?

Na opis MRI czeka się od 2 do 14 dni.

Czy rezonans magnetyczny jest bezpieczny?

Rezonans magnetyczny nie wykorzystuje promieniowania jonizującego, dzięki czemu jest całkowicie bezpieczny dla zdrowia. Badanie można wykonywać wielokrotnie, bez ryzyka kumulacji promieniowania.

Jak przygotować się do badania MRI?

Na badanie rezonansem magnetycznym należy zabrać ze sobą wszystkie poprzednie zdjęcia RTG, TK oraz MRI na płycie CD. Dzięki temu lekarz będzie mógł porównać je z nowymi badaniami. Warto również poinformować technika lub lekarza radiologia o metalowych implantach, np. o starej śrubce dentystycznej, urządzeniach medycznych lub tatuażach zawierających pigmenty metaliczne.

Jak się ubrać na rezonans magnetyczny?

Na badanie MRI warto ubrać wygodne, miękkie ubranie bez metalowych elementów (zamków, guzików, klamer). Dobrze jest też zrezygnować z metalowych ozdób, które trzeba zdjąć przed badaniem (dotyczy to też biustonosza z metalowymi fiszbinami).

Czy do rezonansu magnetycznego trzeba się rozebrać?

Do MRI nie trzeba się rozbierać. Jest to konieczne wyłącznie wtedy, gdy elementy stroju mają metalowe części. Wówczas pacjent otrzymuje jednorazowy fartuch lub koszulę szpitalną. Celem jest uniknięcie zakłóceń obrazu i ryzyka przyciągana przez magnes.

Czy na rezonans magnetyczny trzeba być na czczo?

Pacjent może normalnie jeść i pić przed badaniem MRI. Wyjątek stanowią badania jamy brzusznej, miednicy małej i prostaty, które zwykle wykonuje się po przygotowaniu (lekkostrawna dieta przez 2 dni i pozostanie na czczo w dniu badania). Jednak taka sytuacja raczej nie dotyczy pacjentów ortopedycznych.

Czy lekarz rodzinny może wystawić skierowanie na rezonans magnetyczny?

Nie, tylko specjalista może zlecić wykonanie rezonansu. Nie oznacza to jednak, że nie można wykonać MRI bez skierowania.

Co to jest rezonans magnetyczny? Podsumowanie

Według raportu Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (nr DAiR.543.3.2025) tylko w 2023 r. wykonano 838,3 tys. badań MRI u osób cierpiącym na choroby układu mięśniowo-szkieletowego i tkanki łącznej. Jak widać, jest to niezwykle przydatne narzędzie diagnostyczne, które pozwala na wczesne wykrycie wielu dolegliwości ortopedycznych.

Bibliografia

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, Raport w sprawie ustalenia taryfy świadczeń nr DAiR.543.3.2025: Świadczenia gwarantowane obejmujące badania tomografii komputerowej oraz rezonansu magnetycznego, 2025. https://g.infor.pl/p/_files/38723000/dair54332025-diagnostyka-tk-rm-raport-20250922-38722963.pdf. [dostęp: 19.01.2026].

Magnetic resonance imaging, 2026. https://en.wikipedia.org/wiki/Magnetic_resonance_imaging. [dostęp: 19.01.2026].

Are you worried About Fitting in an MRI Machine? Here’s What You Need to Know, 2025. https://glenrosemedicalcenter.com/mri-machine-dimensions/. [dostęp: 19.01.2026].

W dniach 9–10 grudnia 2025 r. w Szpitalu EuroMediCare we Wrocław odbyły się specjalistyczne warsztaty ortopedyczne poświęcone endoprotezoplastyce stawu biodrowego i kolanowego. Szkolenie miało charakter praktyczny i było skierowane wyłącznie do lekarzy.

Najważniejszym elementem warsztatów była pierwsza w Polsce operacja endoprotezoplastyki całkowitej biodra wykonana z wykorzystaniem systemu nawigującego, dotychczas stosowanego głównie w operacjach stawu kolanowego.

Część praktyczna na bloku operacyjnym

Warsztaty poprowadził Andrzej Kochman w asyście Krzysztof Ciechan. Program szkolenia został podzielony na dwa intensywne dni pracy.

Dzień 1 poświęcony był pokazowej operacji całkowitej endoprotezoplastyki biodra z wykorzystaniem systemu nawigującego. Zabieg ten miał charakter przełomowy, ponieważ po raz pierwszy w Polsce zastosowano technologię nawigacyjną w tego typu operacji biodra, znacząco zwiększając precyzję pozycjonowania implantów.

Dzień 2 obejmował pokaz procedury endoprotezoplastyki stawu kolanowego z wykorzystaniem systemu nawigującego. Uczestnicy mogli szczegółowo zapoznać się z zasadami planowania zabiegu, techniką pozycjonowania implantów oraz zwiększania precyzji procedury w warunkach szkoleniowych, bez udziału pacjenta.

Szkolenie dla lekarzy i wymiana doświadczeń

Warsztaty były skierowane do lekarzy zainteresowanych nowoczesnymi metodami leczenia schorzeń stawów biodrowych i kolanowych. Uczestnicy mieli możliwość bezpośredniej obserwacji zaawansowanych technik operacyjnych oraz bieżącego omawiania przebiegu zabiegów z prowadzącymi chirurgami.

Wydarzenie stanowiło ważny krok w rozwoju nowoczesnej ortopedii w Szpitalu EuroMediCare oraz potwierdziło rolę Centrum Ortopedii Zaawansowanej ORTO.pl jako miejsca wdrażającego innowacyjne rozwiązania kliniczne i edukacyjne w skali ogólnopolskiej.

Od 1 września 2025 roku funkcję Kierownika Oddziału Ortopedycznego Szpitala EuroMediCare we Wrocławiu objął Krzysztof Ciechan, specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu. Jednocześnie dr Ciechan stanął na czele Centrum Ortopedii Zaawansowanej ORTO.pl.

Zmiana ta stanowi istotny krok w rozwoju ortopedii w placówce przy ul. Pilczyckiej we Wrocław, szczególnie w obszarze leczenia chorób zwyrodnieniowych, chirurgii urazowej oraz endoprotezoplastyki stawów.

Doświadczenie kliniczne i międzynarodowa praktyka

Dr n. med. Krzysztof Ciechan jest absolwentem Wrocławskiej Akademii Medycznej (2003). Specjalizację w dziedzinie ortopedii i traumatologii narządu ruchu uzyskał w 2012 roku, a rok wcześniej obronił pracę doktorską. Od ponad 13 lat zajmuje się chirurgią urazowo-ortopedyczną, zdobywając doświadczenie zarówno w Polsce, jak i za granicą.

W trakcie swojej kariery zawodowej pracował m.in. w Dolnośląskim Szpitalu Specjalistycznym im. T. Marciniaka we Wrocławiu oraz w prywatnych klinikach ortopedycznych w Wielkiej Brytanii, w tym w Londynie. Doświadczenie międzynarodowe uzupełnił pracą w państwowym szpitalu NHS – Queen Alexandra Hospital w Portsmouth, w oddziale chirurgii urazowej i ortopedycznej.

Zakres leczenia i specjalizacje

Główne obszary zainteresowań klinicznych dr. Ciechana obejmują leczenie zmian zwyrodnieniowych i pourazowych stawów biodrowych, kolanowych i barkowych, endoprotezoplastykę biodra i kolana, leczenie urazów sportowych oraz zabiegi artroskopowe kolana. W swojej praktyce wykonuje również rekonstrukcje więzadeł, naprawy łąkotek, leczenie zespołu cieśni nadgarstka oraz operacje korekcyjne haluksów.

Objęcie funkcji kierownika oddziału przez dr. Krzysztofa Ciechana wzmacnia kompetencje zespołu ortopedycznego EuroMediCare i rozwój Centrum Ortopedii Zaawansowanej ORTO.pl jako miejsca oferującego nowoczesne i kompleksowe leczenie schorzeń narządu ruchu.

Choroby kolana to problem zdrowotny, który może dotknąć osoby w każdym wieku. Staw kolanowy podlega dużym obciążeniom podczas aktywności fizycznej, a jednocześnie pozostaje w „bezruchu” podczas siedzenia. Jak wpływa to na ryzyko uszkodzenia?

Rodzaje chorób kolan (nazwy medyczne)

Jakie są najczęstsze problemy z kolanami? Trudno odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ choroby kolan obejmują tak dużo dolegliwości, że brakuje statystyk opisujących częstość występowania każdej z nich. Jednak na pewno do tych powszechniejszych można zaliczyć chorobę zwyrodnieniową (gonartrozę), choroby zapalne i uszkodzenia mechaniczne.

Niezapalna choroba zwyrodnieniowa kolan (gonartroza)

W Polsce na gonartrozę cierpi prawie 2 miliony osób, przy czym kolano jest jednym z najczęściej zajętych stawów. 

Schorzenie polega na stopniowym niszczeniu chrząstki stawowej, co prowadzi do bólu i ograniczenia ruchomości. 

Wśród osób po 45 roku życia zmiany zwyrodnieniowe widać w obrazie radiologicznym u 19-28% pacjentów, a po 60 r.ż. odsetek ten wzrasta do 37%. 

W grupie seniorów schorzenie częściej występuje u kobiet (https://www.termedia.pl/Choroba-zwyrodnieniowa-stawow,48,27612,1,0.html).

Zapalenia stawów kolan

Kolejną grupą chorób w obrębie kolan są stany zapalne stawów kolanowych.

Opracowanie z 2014 r. podawało, że ok. 400 000 osób w Polsce choruje na różne schorzenia stawów o podłożu zapalnym, w tym np. toczeń rumieniowaty czy dna moczanowa, które również mogą obejmować staw kolanowy (https://spartanska.pl/wp-content/uploads/raport_wczesna_diagnostyka_ChR.pdf). 

Z kolei dane z 2019 r. informowały, że reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) w Polsce dotyka 1,06% kobiet i 0,74% mężczyzn. Jest to choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy atakuje błonę maziową stawu, prowadząc do zapalenia, bólu i zniszczenia chrząstki (https://www.termedia.pl/reumatologia/Personalizacja-leczenia-to-nie-przywilej-to-wymog-wspolczesnej-medycyny,36129.html). 

Uszkodzenia mechaniczne kolana

Według danych NFZ w 2019 r. urazy kolana dotknęły około 244 000 osób w Polsce. Do najczęściej zgłaszanych należały:

stłuczenia kolana (ok. 30%);

skręcenia i naderwania innych lub nieokreślonych struktur kolana (ok. 21%);

inne wewnętrzne uszkodzenia kolana u ok. 9% pacjentów (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34187936/).

Statystyki te nie uwzględniają jednak zerwania lub skręcenia więzadeł stabilizujących kolano, takich jak więzadła krzyżowe przednie (ACL), tylne (PCL) i poboczne (MCL, LCL). W Polsce urazy ACL występują u około 1 na 1 000 osób, co daje niemal 38 tys. przypadków rocznie (https://www.balticsportscience.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1305&context=journal). Najczęściej dochodzi do nich w połączeniu z innymi uszkodzeniami więzadeł.

Z uszkodzeniem więzadeł wiąże się także większe ryzyko urazu łąkotki oraz rzepki. Co prawda nie dysponujemy danymi epidemiologicznymi z Polski, jednak badania z USA wskazują częstość urazów łąkotki na poziomie 61 na 100 000 osób, a zwichnięcia rzepki – 5,8 na 100 000 (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482427/).

Przyczyny chorób kolana

Choroby kolan u dorosłych mają wiele przyczyn, które mogą występować jednocześnie. Najłatwiejszym źródłem do zidentyfikowania jest aktywność fizyczna, szczególnie u początkujących sportowców z niedopracowaną techniką. Przykładowo aż 75% przypadków uszkodzenia więzadła krzyżowego przedniego (ACL) dotyczy amatorów sportowych. Z kolei częstość zwichnięcia rzepki wzrasta prawie 6-krotnie w grupie aktywnych młodych do 17 r.ż. w porównaniu z populacją ogólną (https://www.balticsportscience.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1305&context=journal).

Kolejnym powszechnie znanym czynnikiem jest starzenie się. Chrząstka stawowa z wiekiem traci naturalną zdolność do regeneracji, co prowadzi do jej powolnego niszczenia. Dodatkowo kobiety są bardziej narażone na rozwój chorób kolan z powodu zmian hormonalnych, szczególnie po menopauzie. Przyczynia się też do tego staż w pracy wymagającej wielogodzinnego stania, kucania, opierania się na kolanach bądź siedzenia.

Wśród czynników rozwoju chorób kolan można wymienić również:

otyłość,

wady postawy,

choroby ogólnoustrojowe,

wcześniej przebyte urazy – badania pokazują, że u ponad 75% pacjentów z objawową chorobą zwyrodnieniową stawów występują uszkodzenia łąkotki (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7359983/).

Jednak w większości przypadków (również u osób starszych) to siedzący tryb życia i brak wystarczającej ilości ruchu odpowiada za rozwój chorób kolan. Jedno z badań, które objęło 23 tys. ludzi wskazało, że osoby siedzące powyżej 10 godzin dziennie (w porównaniu do osób siedzących mniej) mają:

1,28 razy większe szanse na przewlekły ból kolana;

0,78 razy większe szanse na ból kolana, jeśli pozostają aktywne fizycznie;

3,48 razy większe szanse na przewlekły ból kolan przy BMI ≥30.

Co ważne, inne analizy także wskazują, że nawet większość starszych osób spędza czas siedząc bądź leżąc, co niestety osłabia mięśnie stabilizujące kolana i zwiększa nadwagę (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6546935/).

Choroby kolana – objawy

Spektrum objawów zmienia się w zależności od rodzaju schorzenia kolan. Jednak większość osób przede wszystkim zgłasza 3 symptomy:

ból o zróżnicowanym nasileniu;,

obrzęk;

ograniczenie mobilności i charakterystyczne „trzaski” podczas ruszania.

Choroby kolana – leczenie

Leczenie chorób kolanowych może przybierać różne formy. Wybór metody leczenia zależy od:

rodzaju schorzenia, 

stopnia zaawansowania, 

wieku pacjenta,

ogólnego stanu zdrowia.

Leczenie przeciwbólowe i ćwiczenia

Terapię zaczyna się najczęściej od zmniejszenia dolegliwości bólowych i zapalnych. Stosuje się w tym celu różne formy farmakoterapii oraz metody pozwalające na odciążenie struktur kolanowych. Jest to możliwe m.in. poprzez:

odpoczynek,

okłady z kostek lodu,

kompresję np. bandażem,

uniesienie nogi,

ewentualne zmniejszenie wagi.

Co więcej, ćwiczenia o niskiej intensywności zaleca się pacjentom z bólem uogólnionym, natomiast cierpiących z powodu zwyrodnienia stawów zachęca się do ćwiczeń o umiarkowanej intensywności (50-70% maksymalnego tętna), 3 dni w tygodniu (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6815384/).

Leczenie operacyjne

Niestety, istnieją dolegliwości kolan, które wymagają operacji, np.:

całkowite zerwanie ACL u osób, które chcą powrócić do aktywności sportowej lub mają nawracającą niestabilność kolana;

niestabilne uszkodzenie łąkotki z mechanicznym zablokowaniem stawu, ponieważ prowadzi to do trwałego uszkodzenia chrząstki stawowej;

rozszczepienie łąkotki u sportowca, które bez naprawy chirurgicznej będzie się pogłębiać, szczególnie u aktywnych osób;

pierwsze zwichnięcie rzepki, w celu uniknięcia ponownych urazów. Ocenia się, że przy braku dodatkowych czynników ryzyka ponowne zwichnięcie może wystąpić u 31,2% chorych. Przy 1 czynniku (np. pacjent ma poniżej 20 lat lub dysplazję bloczka wysokiego stopnia), ryzyko rośnie do 36,6%, a przy 3 lub więcej – ryzyko nawrotu jest bardzo wysokie i wynosi 86,2% (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7869156/). Co więcej, brak operacji może doprowadzić do wczesnego rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawu;

każde znaczne złamanie rzepki, które powoduje przesunięcie fragmentów lub separację.​ Bez chirurgicznego zszycia fragmentów, mięsień czworogłowy nie będzie funkcjonować prawidłowo, a pacjent – samodzielnie chodzić.

Choroby kolana – podsumowanie

W opracowaniu z 2018 r. podano: „Ból kolana dotyka około 25% dorosłych, a jego częstość występowania wzrosła o prawie 65% w ciągu ostatnich 20 lat, co stanowi prawie 4 miliony wizyt w podstawowej opiece zdrowotnej rocznie” (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30325638). Rozwój technologii i zmiany w stylu życia sprawiły, że choroby kolan dotykają dziś coraz większej liczby osób – nie z powodu chorób ogólnoustrojowych, takich jak RZS, lecz przede wszystkim wskutek niskiej aktywności fizycznej. Jest to nie tylko problem zdrowotny, ale też poważny koszt społeczny i ekonomiczny.

Bibliografia

Piotr Adrian Klimiuk, Anna Kuryliszyn-Moskal, Choroba zwyrodnieniowa stawów, 2016. https://www.termedia.pl/Choroba-zwyrodnieniowa-stawow,48,27612,1,0.html/. [dostęp: 18.12.2025].

Brygida Kwiatkowska, Filip Raciborski, Maria Maślińska, Anna Kłak, Jerzy Gryglewicz, Piotr Samel-Kowalik, Wczesna diagnostyka chorób reumatycznych − ocena obecnej sytuacji i rekomendacje zmian, 2014. https://spartanska.pl/wp-content/uploads/raport_wczesna_diagnostyka_ChR.pdf. [dostęp: 18.12.2025].

Izabela Obarska, Maciej Stajszczyk, Personalizacja leczenia to nie przywilej – to wymóg współczesnej medycyny, 2019. https://www.termedia.pl/reumatologia/Personalizacja-leczenia-to-nie-przywilej-to-wymog-wspolczesnej-medycyny,36129.html. [dostęp: 18.12.2025].

Piotr Bednarski, Karolina Piekarska, Traumatic Knee Injuries in 2016-2019 – an Analysis of Newly Diagnosed Patients Based on NHF Data Reporting, 2021. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34187936/. [dostęp: 18.12.2025].

Pawel Gwiazdon, Agnieszka Racut, Magdalena Strozik, Katarzyna Klimek, Diagnosis, treatment and statistic of anterior cruciate ligament injuries, 2019. https://www.balticsportscience.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1305&context=journal, [dostęp: 18.12.2025].

Steve Wolfe; Matthew A. Varacallo; Joshua D. Thomas; Jeffrey J. Carroll; Chadi I. Kahwaji, Patellar Instability, 2023. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482427/. [dostęp: 18.12.2025].

Kavyansh Bhan, Meniscal Tears: Current Understanding, Diagnosis, and Management, 2020. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7359983/. [dostęp: 18.12.2025].

Ruixue Zhaoyang, Lynn M Martire, Daily Sedentary Behavior Predicts Pain and Affect in Knee Arthritis, 2018. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6546935/. [dostęp: 18.12.2025].

Sook-Hyun Lee, Chihyoung Son, Sujung Yeo, In-Hyuk Ha, Cross-sectional analysis of self-reported sedentary behaviors and chronic knee pain among South Korean adults over 50 years of age in KNHANES 2013-2015, 2019. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6815384/. [dostęp: 18.12.2025].

Juan Pablo Martinez-Cano, Julián Chica, Juan José Martinez-Arboleda, Erika Rincón-Escobar, Laura Zamudio-Castilla, Martin Renjifo, Alfredo Martinez-Rondanelli, Patellofemoral Dislocation Recurrence After a First Episode: A Case-Control Study, 2021. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7869156/. [dostęp: 18.12.2025].

Christopher W Bunt, Christopher E Jonas, Jennifer G Chang, Knee Pain in Adults and Adolescents: The Initial Evaluation, 2018. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30325638/. [dostęp: 18.12.2025].

Artroskopia to jedna z najważniejszych innowacji w chirurgii w ostatnim stuleciu. Dzięki niej pewne urazy przestały oznaczać dla sportowców koniec kariery. Na czym dokładnie polega artroskopia i kto może z niej skorzystać??

Co to jest artroskopia?

Artroskopia to procedura małoinwazyjna polegająca na wprowadzeniu cienkiej rurki, zwanej artroskopem, do wnętrza stawu przez niewielkie nacięcia w skórze. Obecnie urządzenie posiada kamerę oraz włókna światłowodowe, które przesyłają obraz wnętrza stawu na monitor w czasie rzeczywistym. Początkowo artroskopię wykorzystywano jednak wyłącznie w celach diagnostycznych. Zasady endoskopii stawu kolanowego po raz pierwszy zastosowano w 1918 r., natomiast pierwszą udokumentowaną próbę wizualizacji wnętrza kolana przeprowadzono w Szwajcarii w 1921 r. (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3117522/).

Dzisiaj artroskopia służy nie tylko do działań chirurgicznych, ale też do wizualizacji stanu:

chrząstki stawowej,

błony maziowej,

więzadeł,

mięśni,

łąkotek,

innych struktur ważnych dla prawidłowego funkcjonowania stawu. ​

Można ją używać w przypadku każdego stawu. Do najważniejszych zalet artroskopii należą:

mniejszy ból i obrzęk pooperacyjny niż w technikach otwartych, które wymagają rozległych nacięć i odsłonięcia stawu;

szybsze gojenie ran i wcześniejsza rehabilitacja;

Sprawny powrót przez pacjentów do pracy i codziennej aktywności;

niższy koszt zabiegu;

możliwość wykonania w warunkach ambulatoryjnych, co dodatkowo obniża ogólny koszt terapii.

Czy artroskopia to operacja chirurgiczna?

Czy artroskopia to zabieg, czy operacja? Tak naprawdę jedno i drugie, ponieważ rozróżnia się 2 główne typy artroskopii.

Artroskopia diagnostyczna ogranicza się do dokładnego obejrzenia wnętrza stawu, oceny stopnia zmian oraz potwierdzenia lub wykluczenia wcześniej postawionej diagnozy.

Artroskopia operacyjna obejmuje natomiast przeprowadzenie faktycznego zabiegu leczniczego, np. naprawy, wycięcia uszkodzonych tkanek czy rekonstrukcji.

Kiedy potrzebna jest artroskopia?

Wskazania do artroskopii obejmują szerokie spektrum schorzeń i urazów stawów. Procedura ta jest szczególnie zalecana w przypadkach, gdy pacjent doświadcza przewlekłych dolegliwości stawu, których przyczyna nie jest całkowicie jasna, lub gdy leczenie zachowawcze nie przyniosło oczekiwanych rezultatów.​

Ponadto w przypadku sportowców niektóre operacje otwarte wiążą się z ograniczeniem mobilności, co zazwyczaj oznacza koniec kariery. Tak jest w przypadku zerwania więzadła krzyżowego przedniego (ACL) lub tylnego (PCL). Naprawienie ich artroskopowo umożliwia zarówno profesjonalistom, jak i amatorom powrót do aktywności sprzed urazu. Nic zatem dziwnego, że na całym świecie wykonuje się ok. 2 mln operacji kolana tą metodą rocznie (https://en.wikipedia.org/wiki/Arthroscopy).

Przeciwwskazania do artroskopii

Do bezwzględnych przeciwwskazań artroskopii należą:

poważne zaburzenia krzepnięcia krwi,

aktywne infekcje skóry w obrębie operowanego stawu,

zaawansowana infekcja stawu.​ 

Z kolei do przeciwwskazań względnych można zaliczyć niewyrównane choroby przewlekłe.

Powikłania po artroskopii

Czy artroskopia jest bezpieczna? Tak, ponieważ lekarz wykonuje tylko w niewielkie nacięcia, zwykle ok. 4 mm długości, a znieczulenie ogólne wykonuje się bardzo rzadko. Podobnie jak każdy zabieg chirurgiczny wiąże się jednak z pewnym ryzykiem:

infekcje rany lub stawu, co manifestuje się gorączką, dreszczami, nasilającym się bólem oraz obrzękiem;

zakrzepowe zapalenie żył głębokich;

zator tętnicy płucnej, jeśli pacjent zbyt długo pozostaje nieruchomy;

uszkodzenie nerwów prowadzące do zaburzeń czucia lub słabości mięśniowej;

porażenie nerwu strzałkowego lub innych nerwów przebiegających w okolicy operowanej;

powstanie zrostów łącznotkankowych wewnątrz stawu.​

Co ciekawe, wiele z tych powikłań wynika nie tyle z samego przebiegu zabiegu, ile z awarii narzędzi, braku kompetencji operatora, niewłaściwie wykonanego znieczulenia oraz zlekceważenia rehabilitacji.

Jak przygotować się do zabiegu artroskopii?

Przygotowania do artroskopii warto zacząć od poprawy ogólnego stanu zdrowia, utrzymania wagi oraz, jeśli to możliwe, prehabilitacji. Poza tym przed udaniem się na zabieg warto przygotować mieszkanie na swój powrót.

2 tygodnie przed zabiegiem należy zaprzestać przyjmowania leków zawierających salicylany, ponieważ mogą one zwiększać ryzyko krwawienia, a 7 dni przed – leków rozrzedzających krew.

Lekarz na pewno poinformuje Cię też o poście przedoperacyjnym i niezbędnej dokumentacji medycznej.

A jak się ubrać na artroskopię? Przede wszystkim zrezygnuj z obciskających ubrań, rajstop i getrów. Wybierz coś, co nie będzie utrudniać krążenia w pobliżu operowanego stawu przed zabiegiem oraz drażnić już po nim. Możesz też spakować luźne szorty i koszulkę na zmianę po operacji. 

Artroskopia – często zadawane pytania

Poniżej znajdziesz kilka dodatkowych wyjaśnień na temat artroskopii.

Czy artroskopia boli?

Artroskopia przeprowadzana nawet w znieczuleniu podpajęczynówkowym nie wiąże się z bólem. Niewielki dyskomfort może pojawić się w trakcie rekonwalescencji.

Artroskopia – ile trwa?

Czas trwania artroskopii zależy od stopnia złożoności zabiegu i waha się od kilkudziesięciu minut do maksymalnie 2 godzin. Cała hospitalizacja trwa zazwyczaj 1-2 dni.

Czego nie wolno robić po artroskopii?

Z jednej strony po artroskopii powinno się unikać intensywnej aktywności fizycznej i działań obciążających staw przez co najmniej kilka tygodni. Z drugiej zaś nie należy pozostawać długo bez ruchu, aby nie doszło do stłoczenia krwi w żyłach.​

Czy po artroskopii można uprawiać sport?

Powrót do sportu po artroskopii zależy od rodzaju zabiegu i jego stopnia złożoności. Pacjent nie powinien sam decydować, po jakim czasie wrócić do takiej aktywności.​

Czy po artroskopii potrzebna jest rehabilitacja?

Tak. Brak odpowiedniej rehabilitacji po artroskopii może prowadzić do sztywności stawu, osłabienia mięśni, nawrotu bólu i ograniczenia zakresu ruchu.

Ile kosztuje artroskopia prywatnie?

Artroskopia jest powszechnie stosowana nie tylko w przypadku sportowców. W Polsce NFZ refunduje wiele zabiegów z wykorzystaniem tej techniki. Główną przeciwnością pozostaje jednak długi czas oczekiwania, w zależności od województwa i złożoności zabiegu. Znacznie szybciej można skorzystać z zabiegu prywatnie, ale należy się wówczas liczyć z dodatkowym wydatkiem, często rzędu nawet kilkudziesięciu złotych.

Artroskopia – podsumowanie

Artroskopia to procedura, która umożliwia precyzyjną diagnostykę i jednoczesne leczenie szerokiej gamy schorzeń stawów, począwszy od urazów więzadeł, aż po uszkodzenia chrząstki. Aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia powikłań i szybko wrócić do aktywności, należy dowiedzieć się o niej jak najwięcej, zwłaszcza o tym, co wolno, a czego nie po operacji.

Bibliografia

Robert Treuting, Minimally Invasive Orthopedic Surgery: Arthroscopy, 2000. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3117522/. [dostęp: 17.12.2025].

Wikipedia, Arthroscopy, 2025. https://en.wikipedia.org/wiki/Arthroscopy. [dostęp: 17.12.2025].

David T Felson, Arthroscopy as a Treatment for Knee Osteoarthritis, 2010. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2818323/. [dostęp: 17.12.2025].

Safa Gursoy, Yigit Umur Cirdi, Muge Kirac, Jorge Chahla, Basics of hip arthroscopy: Step-by-step technique, 2024.https://esskajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jeo2.12021. [dostęp: 17.12.2025].

Reed A C Siemieniuk i wsp., Arthroscopic surgery for degenerative knee arthritis and meniscal tears: a clinical practice guideline, 2018. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5867409/. [dostęp: 17.12.2025].

Tobias Stornebrink, Alex B Walinga, Sjoerd AS Stufkens Gino MMJ Kerkhoffs, Wide-Awake Needle Arthroscopy of the Anterior Ankle: A Standardized Approach, 2024. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11056615/. [dostęp: 17.12.2025].