Umów wizytę
min
Obrąbek stawu biodrowego ma zaledwie 3 mm grubości i ledwo go widać między panewką stawu a kością. Może przez to wydawać się mało znaczący, ale jego uszkodzenie powoduje duży ból i poważnie ogranicza mobilność. Jak więc tego uniknąć bądź wyleczyć?
Obrąbek stawu biodrowego to włóknisto-chrzęstny pierścień okalający panewkę stawu biodrowego. Struktura ta pogłębia panewkę, zwiększa dopasowanie głowy kości udowej i chroni ją przed uderzaniem o brzeg kostny panewki. Dzięki temu staw pozostaje stabilny, a ruchy biodra są płynne i bezpieczne.
Uszkodzenie obrąbka stawu biodrowego może mieć postać niewielkiego pęknięcia, postrzępienia jego brzegu albo całkowitego oderwania jego fragmentu od panewki. Często towarzyszy temu uraz sąsiadującej chrząstki stawowej panewki lub głowy kości udowej, co w dłuższej perspektywie sprzyja przyspieszonemu rozwojowi choroby zwyrodnieniowej biodra.
Wyróżnia się uszkodzenia obrąbka przedniego (część przednio-górna panewki) i tylnego (rzadziej spotykane). Część przednia obrąbka bywa uszkadzana np. w wyniku konfliktu udowo-panewkowego (nieprawidłowy kształt lub ustawienie kości powoduje ocieranie się szyjki kości udowej o brzeg panewki). W takim przypadku obrąbek jest wielokrotnie nadmiernie ściskany i może pękać, a z czasem ulegać nawet zwapnieniu i tracić elastyczność. Stan ten rozwija się stopniowo i może wynikać z:
Uraz może powstać też nagle, np. na skutek upadku z wysokości, kontuzji sportowej czy wypadku komunikacyjnego. U młodszych, aktywnych pacjentów częstym mechanizmem jest nagłe skręcenie tułowia lub nadmierna rotacja na obciążonej nodze (np. podczas gry w piłkę nożną, hokeja, tenisa). Również urazy o mniejszej sile, ale powtarzające się przewlekle, mogą z czasem uszkodzić obrąbek, np. wieloletnie bieganie długodystansowe, intensywny trening taneczny lub gimnastyczny.
Oprócz dokładnego wywiadu ortopeda lub fizjoterapeuta wykonuje specjalne testy kliniczne, które polegają na prowokowaniu bólu poprzez ruchy w stawie biodrowym. Do najbardziej typowych należą:
Oczywiście lekarz zleca także badania obrazowe, np. RTG biodra oraz rezonans magnetyczny (najlepiej z kontrastem).
Leczenie dobiera się indywidualne, chociaż zawsze rozpoczyna się od metod zachowawczych:
Fizjoterapia obejmuje specjalne zabiegi mające na celu zmniejszyć ból i wzmocnić mięśnie wokół biodra. Fizjoterapeuta może zastosować tzw. centrowanie głowy kości udowej w panewce, czyli ustawiać ją w pozycji minimalizującej ucisk obrąbka lub techniki rozluźniające mięśnie okolicy biodra i pośladka.
Następnie pacjent wykonuje pod okiem terapeuty ćwiczenia wzmacniające i uczące kontroli ruchu, których celem jest tzw. funkcjonalna stabilizacja biodra – nauczenie mięśni pracy w taki sposób, żeby chronić staw podczas ruchu (zwłaszcza pośladkowych, rotatorów zewnętrznych biodra i mięśni głębokich tułowia). Program rehabilitacji często trwa kilka tygodni, a sukcesywne zmniejszanie dolegliwości bólowych i poprawa zakresu ruchu to znak, że obrąbek się goi albo staw adaptuje do niewielkiego uszkodzenia.
Jeżeli mimo rehabilitacji ból biodra się utrzymuje lub uszkodzenie jest na tyle poważne, że staw pozostaje niestabilny, konieczne może być leczenie operacyjne. Standardowy zabieg chirurgiczny to artroskopia stawu biodrowego. Chirurg najczęściej ponownie przyszywa obrąbek do panewki przy pomocy specjalnych kotwic i szwów (przez niewielkie nacięcia skóry i pod kontrolą kamery). Ze względu na ryzyko rozwoju zmian zwyrodnieniowych, unika się zbyt rozległego usuwania obrąbka. Jeśli jednak obrąbek uległ całkowitemu zniszczeniu lub ubytek jest bardzo duży, chirurdzy mogą zdecydować się na odtworzenie obrąbka z użyciem przeszczepu.
Zapobieganie uszkodzeniu obrąbka stawu biodrowego polega przede wszystkim na ochronie stawu i utrzymaniu go w dobrej kondycji. Najważniejsze zalecenia to:
Uszkodzenie obrąbka można podejrzewać, gdy ból jest odczuwany głęboko w pachwinie i nasila się podczas zginania lub obracania biodra, długiego siedzenia albo aktywności fizycznej. Dodatkowymi sygnałami są przeskakiwanie, blokowanie lub „łapanie” w stawie (wrażenie, że biodro podczas ruchu zacina się albo na moment stawia opór). Takie objawy mogą jednak występować również w innych schorzeniach biodra, dlatego wymagają oceny ortopedycznej.
Nie zawsze. W wielu przypadkach dobrej jakości rezonans magnetyczny o mocy 3 T bez kontrastu pozwala uwidocznić uszkodzenie obrąbka. Artrografię MR, czyli badanie po podaniu kontrastu do stawu, lekarz może zlecić przy niejednoznacznym wyniku lub przed planowanym zabiegiem. O wyborze metody decydują m.in. dostępny aparat, rodzaj podejrzewanej zmiany i dotychczasowe wyniki badań [6].
Nie każde uszkodzenie obrąbka oznacza całkowity zakaz aktywności, ale nie należy kontynuować ćwiczeń wywołujących ból, przeskakiwanie lub blokowanie biodra. Do czasu ustalenia przyczyny dolegliwości lepiej ograniczyć bieganie, skoki, gwałtowne zwroty i inne ruchy mocno obciążające staw. Bezpieczny zakres treningu powinien ustalić lekarz lub fizjoterapeuta stosownie do objawów i rodzaju uszkodzenia.
Najczęściej dolegliwości nasilają:
Problematyczne mogą być więc głębokie przysiady i wykroki, niskie siedzenie albo ćwiczenia wymagające szerokiego lub skrajnego zakresu ruchu. Nie trzeba jednak unikać wszystkich tych pozycji profilaktycznie – ogranicza się przede wszystkim ruchy, które wywołują objawy.
Artroskopię rozważa się, gdy ból, ograniczenie sprawności lub objawy mechaniczne utrzymują się mimo odpowiednio prowadzonego leczenia zachowawczego. Przed zabiegiem trzeba potwierdzić, że źródłem dolegliwości jest obrąbek, oraz ocenić inne nieprawidłowości stawu, np. konflikt udowo-panewkowy. Podczas operacji można naprawić albo oczyścić uszkodzony fragment i jednocześnie skorygować przyczynę jego przeciążania.
Powrót do codziennych czynności zajmuje zwykle kilka tygodni, natomiast odzyskanie pełnej sprawności wymaga najczęściej kilku miesięcy rehabilitacji. Do sportu pacjenci wracają zazwyczaj po około 6–7 miesiącach, choć po rozległej naprawie obrąbka lub korekcji konfliktu udowo-panewkowego okres ten może być dłuższy. Tempo rekonwalescencji zależy od zakresu zabiegu, kondycji stawu oraz postępów w odzyskiwaniu ruchomości i siły mięśni [7,8].
Uszkodzony obrąbek stawu biodrowego zazwyczaj nie zrasta się samoistnie, ale nie oznacza to, że zawsze wymaga operacji. Ograniczenie ruchów wywołujących ból i odpowiednia fizjoterapia mogą złagodzić dolegliwości oraz poprawić sprawność stawu. Leczenie operacyjne rozważa się, gdy ból, blokowanie biodra lub ograniczenie sprawności utrzymują się mimo leczenia zachowawczego.
Nieleczone uszkodzenie może powodować:
Oszczędzanie chorej kończyny prowadzi niekiedy do osłabienia mięśni i przeciążenia innych części układu ruchu. Jeżeli uszkodzeniu towarzyszy konflikt udowo-panewkowy lub uszkodzenie chrząstki, z czasem mogą postępować zmiany zwyrodnieniowe stawu.
Uszkodzenie obrąbka stawu biodrowego to stosunkowo częsta przyczyna bólu i obniżenia komfortu życia, zwłaszcza u osób aktywnych fizycznie lub z wadami anatomicznymi stawu. Jednak w pewnych okolicznościach można go stopniowo zregenerować. Co ciekawe, to nie operacja, a rehabilitacja w tym pomaga – i o dziwo – stanowi największe wyzwanie terapeutyczne.
Bibliografia:
EuroMediCare to specjalistyczny szpital z przychodnią, działający od 2002 r. Oferuje nowoczesne metody diagnostyczne i operacyjne, ma cztery sale operacyjne i zapewnia komfortowy pobyt w pokojach z udogodnieniami.
Natalia Mendel
Koordynatorka pacjenta
+48 532 472 150
Pon-pt: 9.00 – 17.00
Informacja i rejestracja:
ortopedia.wroclaw@emc-sa.pl
Adres szpitala:
Centrum Ortopedii Zaawansowanej
ul. Pilczycka 144, 54-144 Wrocław
EuroMediCare to zabiegowy szpital specjalistyczny z przychodnią.
Od 2002 roku zapewnia pacjentom z Wrocławia, Dolnego Śląska i całej Polski nowoczesne, małoinwazyjne metody diagnostyczne i operacyjne.
Dysponuje czterema klimatyzowanymi salami operacyjnymi, endoskopowymi oraz działem diagnostyki obrazowej. Pacjenci szpitala przebywają w 1, 2 lub 3 – osobowych pokojach z łazienkami, TV i dostępem do Internetu.
