Tomografia komputerowa to narzędzie diagnostyczne, które pozwala na wizualizację urazów. Jest stosunkowa tania i można ją wykonać w kilka minut, więc niemal całkowicie wyeliminowała wiele procedur chirurgicznych. A jakie znaczenie ma w ortopedii?

Jak wygląda tomografia komputerowa?

Co to jest TK, czyli tomografia komputerowa? Już w 1982 r. Nikola Tesla wpadł na pomysł, że do zajrzenia „w głąb” człowieka można wykorzystać promieniowanie rentgenowskie (promieniowanie elektromagnetyczne z zakresu długości fali od 5 pm do 100 pm i  od 0,1 nm do 10 nm). Dzięki temu 4 lata później powstało pierwsze dwuwymiarowe prześwietlenie ręki. Tomografią zaś nazywa się metodę pozwalającą uzyskać trójwymiarowy obraz badanego obszaru dzięki wykonaniu serii takich zdjęć z różnych kątów. I tak właśnie działa aparat tomograficzny, który:

  • skanuje – lampa rentgenowska i detektory obracają się wokół pacjenta, wykonując setki prześwietleń;
  • rejestruje dane – detektory mierzą natężenie promieniowania po przejściu przez ciało. Tkanki o wysokiej gęstości (kości) pochłaniają więcej promieniowania, miękkie tkanki przepuszczają je słabiej, a powietrze – prawie wcale. Dane surowe tworzą sinogram, czyli tablicę wartości liczbowych;
  • rekonstruuje obraz – zaawansowane algorytmy matematyczne przekształcają sinogram w cyfrowy obraz przekroju. Każda struktura otrzymuje wartość w jednostkach Hounsfielda (HU) – od nazwiska twórcy pierwszego aparatu tomograficznego.

Ile czasu trwa tomografia komputerowa?

Wykonanie tysięcy cienkich „plastrów” (1-5 mm grubości), które po złożeniu dają pełny obraz 3D badanego obszaru, może wydawać się czasochłonne. Jednak dzisiejsza technologia sprawiła, że całe badanie może trwać nawet do 2 minut.

Tomografia komputerowa – co wykrywa?

Co pokazuje tomografia komputerowa? W przeciwieństwie do rezonansu magnetycznego TK pozwala precyzyjnie ocenić stan kości, a także otaczające je tkanki miękkie, stawy i naczynia krwionośne. Jak podaje raport Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (nr DAiR.543.3.2025), dzięki tomografii lekarze najczęściej wykrywają nowotwory (462,96 tys. porad) oraz choroby układu oddechowego (285,64 tys. porad). 

Wskazania do wykonania tomografii komputerowej w ortopedii

W ortopedii badanie tomografii komputerowej służy do dokładnej diagnozy złamań kości, zwłaszcza tych obejmujących stawy, skomplikowanych lub wieloodłamowych (np. twarzoczaszki, miednicy, stawu biodrowego czy kolanowego).

  • TK umożliwia również ocenę deformacji kostnych i anomalii strukturalnych (zwyrodnienia), co jest niezwykle ważne przy planowaniu operacji korekcyjnych, takich jak endoprotezoplastyka lub złożone zabiegi ustawiające kości.​ 
  • Ponadto jest też niezastąpionym narzędziem w monitorowaniu procesów gojenia się złamań.

Czy tomografia wykryje raka kości?

Tomografia komputerowa umożliwia precyzyjne zobrazowanie zmian nowotworowych pierwotnych oraz przerzutów do struktur kostnych. Lekarz dostrzega je dzięki jednostkom Hounsfielda, które określają gęstość tkanek (osteoporoza to >110 HU, a torbiele to 0-20 HU). Jednak samo badanie nie pozwala na ostateczne rozróżnienie między zmianami łagodnymi (np. kostniakowiak, chrzęstniak) a złośliwymi. Do potwierdzenia diagnozy konieczna jest biopsja z badaniem histopatologicznym.

Czy tomografia komputerowa jest szkodliwa? Przeciwwskazania

Czy tomografia komputerowa jest bezpieczna? Faktem jest, że badanie wykorzystuje promieniowanie jonizujące, którego skutki mogą się kumulować w organizmie. Jednak dawki promieniowania stosowane podczas badania TK ogranicza się do minimum, a przede wszystkim precyzyjnie kontroluje. Towarzystwo Fizyki Zdrowia stwierdziło, że przy dawkach poniżej 50-100 mSv „ryzyko skutków zdrowotnych jest albo zbyt małe, aby można je było zaobserwować, albo nie występuje” (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5183924). Przykładowo, skuteczna dawka w obrazowaniu miednicy to 3 mSv.

Nie oznacza to jednak, że nie istnieją żadne przeciwwskazania do badania. Można do nich zaliczyć:

  • ciążę, zwłaszcza w 1. trymestrze;
  • niewydolność nerek;
  • uczulenie na jod i produkty jodowe;
  • zaburzenia tarczycy, szczególnie nadczynność tarczycy;
  • cukrzycę insulinozależną.

Powikłania po tomografii komputerowej

Biorąc pod uwagę ograniczoną szkodliwość badania TK, ciężko wymienić potencjalne powikłania. Te, które mogą się pojawić, mają związek bardziej z podaniem kontrastu albo ze stresem wynikającym z przebiegu, niż z samym promieniowaniem jonizującym.

Na czym polega tomografia komputerowa?

Badanie tomografii komputerowej jest szybkie i bezbolesne.

  • Pacjent kładzie się na ruchomym stole, wsuwanym do tunelu. 
  • Personel instruuje pacjenta przez interkom, zalecając wstrzymanie oddechu na 5-15 sekund, podczas gdy lampa rentgenowska wykonuje prześwietlenia. 
  • Przed badaniem z kontrastem pacjentowi zakłada się wenflon, przez który wstrzykuje się środek jodowy. 
  • Jeśli podano kontrast, pacjent pozostaje w pracowni pod obserwacją przez minimum 30 minut.​

Tomografia komputerowa – jak się przygotować?

Przygotowanie do TK nie wymaga szczególnych czynności, co najwyżej zebrania informacji na temat własnego zdrowia i przyjmowanych leków.

Tomografia komputerowa – jak się ubrać?

Na badanie warto przyjść w luźnym ubraniu, niezawierającym metalowych elementów (to samo dotyczy bielizny).

Ile się czeka na wyniki tomografii komputerowej?

Obraz badania TK otrzymuje się natychmiast, ale na jego opis należy poczekać: w placówkach prywatnych 1-2 dni, NFZ – 1-2 tygodnie (pilne: kilka godzin).​

Tomografia komputerowa – czy trzeba być na czczo?

Tylko przy TK z kontrastem trzeba być minimum 4-6 godzin bez jedzenia stałego.​

Który lekarz kieruje na tomograf komputerowy?

Decyzję o wykonaniu tomografii komputerowej w ortopedii podejmuje ortopeda lub traumatolog pracujący w publicznym systemie opieki zdrowotnej bądź placówce prywatnej. Badanie jest  bezpłatne w systemie NFZ, a cena procedury wykonanej prywatnie zależy m.in. od rodzaju badania i lokalizacji placówki.

Tomografia komputerowa – podsumowanie

Tomografia komputerowa stanowi niezastąpione narzędzie w diagnostyce ortopedycznej. Choć nie zawsze pozwala na uzyskanie obrazu patologii w wysokiej rozdzielczości, dla wielu pacjentów stanowi kluczowe narzędzie w postawieniu ostatecznej diagnozy. Z tego powodu tomografia komputerowa zyskuje na popularności, również w placówkach prywatnych. Według raportu Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji liczba wykonywanych badań wzrosła z 1,23 mln w 2017 r. do niemal 1,95 mln w 2024 r., czyli o ok. 58%.

Bibliografia:

  1. Tomasz Karol Pietrzak,  TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA I OBRAZOWANIE REZONANSU MAGNETYCZNEGO W DIAGNOSTYCE MEDYCZNEJ, 2008. https://www.if.pw.edu.pl/~topie/nauka/tc_i_mri.pdf. [dostęp: 15.01.2026].
  2. CT scan, 2026. https://en.wikipedia.org/wiki/CT_scan. dostęp: 15.01.2026].
  3. Stephen P Power, Fiachra Moloney, Maria Twomey, Karl James, Owen J O’Connor, Michael M Maher, Computed tomography and patient risk: Facts, perceptions and uncertainties, 2016. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5183924/. dostęp: 15.01.2026].
  4. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, Raport w sprawie ustalenia taryfy świadczeń nr DAiR.543.3.2025: Świadczenia gwarantowane obejmujące badania tomografii komputerowej oraz rezonansu magnetycznego, 2025. https://g.infor.pl/p/_files/38723000/dair54332025-diagnostyka-tk-rm-raport-20250922-38722963.pdf. dostęp: 15.01.2026].
  5. Burak Üstün, Mustafa Korkut, Seçgin Söyüncü, Comparison of conventional radiography and computed tomography in patients admitted to the emergency department with extremity trauma — a retrospective study, 2023. https://journals.viamedica.pl/disaster_and_emergency_medicine/article/view/92490. dostęp: 15.01.2026].
  6. Fabio Mancino, Andreas Fontalis, Ahmed Magan, Ricci Plastow, Fares S Haddad, The Value of Computed Tomography Scan in Three-dimensional Planning and Intraoperative Navigation in Primary Total Hip Arthroplasty, 2024. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10929541/. dostęp: 15.01.2026].
  7. Caroline Neves, Caio A Nery, Fausto Celestino, Vinicius Pereira, Pedro Debieux Vargas Silva, Fabio Teruo Matsunaga, Joao Paulo Gonçalves, Fernando C Raduan, Nacime SB Mansur, Diego C Astur, Computed Tomography Changes Diagnosis, Management and Surgical Planning of Ankle Fractures, 2022.  https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9677139/. dostęp: 15.01.2026].
  8. Vikramjeet Singh; Darren P. Sandean, CT Patient Safety And Care, 2023. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK567800/. dostęp: 15.01.2026].