Umów wizytę
min
Haluksy to powszechna i charakterystyczna deformacja stóp, jednak badacze nie są w pełni zgodni co do przyczyn ani mechanizmu jej powstawania. Tak czy inaczej, ta przypadłość często jest powodem wizyty u ortopedy. Co to są haluksy? Jak je leczyć?
Haluks (łac. hallux valgus) oznacza po prostu „paluch koślawy”, czyli wadliwe ustawienie największego palca u stopy w pierwszym stawie śródstopno-palcowym (tym, który bezpośrednio „łączy się” ze stopą). Charakterystyczny guz u podstawy palucha tworzy głowa i kości śródstopia.
Stopień zaawansowania haluksów określa się na podstawie tzw. kąta HVA (hallux valgus angle), czyli odchylenia palucha w stosunku do pierwszej kości śródstopia. Za graniczną wartość prawidłową uznaje się 15°, ale warto pamiętać, że to jedynie orientacyjny wskaźnik. Specjaliści coraz częściej biorą pod uwagę nie tylko odchylenie kości (deformację w płaszczyźnie czołowej), ale też rotację kości śródstopia w płaszczyźnie poprzecznej [1].
| Stopień | HVA | Jak wyglądają haluksy? |
| I (łagodny) | Do 20° | Niewielkie wybrzuszenie u podstawy palucha, po wewnętrznej stronie stopy. |
| II (umiarkowany) | 20-30° | Większe wybrzuszenie. Paluch może znaleźć się nad lub pod drugim palcem. |
| III (zaawansowany) | 30-50° | Duże wybrzuszenie i skrzywienie palucha, który próbuje ustawić się na drugim palcu. Pojawiają się większe dolegliwości, a także zaczerwienienie skóry, tkliwość stawu, modzele, odciski. |
| IV (ciężki) | Ponad 50° | Największe skrzywienie i duże wybrzuszenie, które powoduje znaczny ból i zaburza mechanikę chodu (paluch całkowicie przestaje być punktem podparcia). |
Od czego robią się haluksy? Nie udało się jednoznacznie ustalić etiologii (przyczyn) ani patofizjologii (mechanizmu powstawiania) schorzenia, jednak najczęściej mówi się o następujących czynnikach:
Czy haluksy są dziedziczne? Genetyczne uwarunkowania mają duże znaczenie (zwłaszcza w linii babcia-matka-córka), a badacze mówią nawet o 72% przypadkach występowania rodzinnego [2]. Rzadko jednak do rozwinięcia się deformacji wystarcza jeden czynnik.
Haluks objawia się głównie naroślą/guzem u podstawy palucha, ale mogą pojawić się też inne dolegliwości:
Jak wyprostować haluksy? Wiele zależy od ich stopnia zaawansowania, ustawienia kości i stawów, chorób współistniejących (np. RZS, stanów zapalnych z powodu infekcji) oraz ogólnego stanu pacjenta (np. wydolności krążenia). Opisano aż 150 operacyjnych metod leczenia haluksów, co dowodzi, że nie ma jednej, uniwersalnej techniki [2]. Zabiegi chirurgiczne dzieli się zasadniczo na dwie kategorie:
W ramach kwalifikacji do zabiegu rutynowo wykonuje się RTG stóp (w pełnym obciążeniu, czyli na stojąco) w projekcji przednio-tylnej, bocznej i skośnej. Specjaliści coraz częściej kładą nacisk na trójwymiarową analizę (np. tomografię komputerową) w celu precyzyjnego zaplanowania operacji.
A jak wyleczyć haluksy zachowawczo, czyli bez interwencji chirurgicznej? Czy to w ogóle możliwe? Wśród takich metoda wymienia się:
Haluksy na stopach powinien obejrzeć ortopeda, który specjalizuje się w chorobach układu kostno-stawowego oraz może zlecić odpowiednie badania. W początkowym stadium pomocna okazuje się też konsultacja z fizjoterapeutą lub podologiem.
Domowe sposoby na haluksy nie cofną już istniejących deformacji, mogą jednak zapobiec ich pogłębianiu, a także przynieść ulgę w dolegliwościach bólowych. Warto m.in.:
Rehabilitacja jest niezbędna po chirurgicznym leczeniu haluksów. Najpierw pacjent musi przejść 1 lub 2-miesięczną rekonwalescencję, w czasie której nosi odpowiednie obuwie (ortezę) chroniące zoperowaną okolicę. Potem należy wprowadzić fizjoterapię przywracającą sprawność stopom. Ćwiczenia okazują się pomocne również w mniej zaawansowanych stadiach choroby przed operacją palucha koślawego, ponieważ zwiększają ruchomość palucha, rozluźniają napięte mięśnie, usprawniają krążenie i łagodzą ból. Warto je połączyć z masażem stóp:
Ćwiczenia na haluksy są proste, ale należy dbać o regularność, jeśli rzeczywiście mają przynieść efekt. Wystarczy już nawet 10-15 minut dziennie. Poniżej kilka przykładów:
Profilaktyka haluksów obejmuje przede wszystkim noszenie dobrze dobranego obuwia, najlepiej bez spiczastych, wąskich nosków, które ugniatają palce. Buty należy zawsze przymierzyć i upewnić się, że dobrze leżą – sama znajomość rozmiaru to za mało. Warto kupować obuwie pod koniec dnia, kiedy stopy są naturalnie trochę opuchnięte.
Oprócz tego należy kontrolować choroby reumatyczne, a także skonsultować z lekarzem inne problemy z budową stóp, np. płaskostopie lub zbyt wysokie podbicie. Być może potrzebne są wkładki ortopedyczne w celu zapobiegania rozwojowi haluksów.
Za powstawanie haluksów odpowiada wiele czynników, a leczenie operacyjne cały czas uchodzi za najbardziej skuteczne. Przy dużych skłonnościach genetycznych może być trudno zapobiec deformacji, dlatego tym bardziej warto zadbać o odpowiednią profilaktykę.
Bibliografia
EuroMediCare to specjalistyczny szpital z przychodnią, działający od 2002 r. Oferuje nowoczesne metody diagnostyczne i operacyjne, ma cztery sale operacyjne i zapewnia komfortowy pobyt w pokojach z udogodnieniami.
Natalia Dahlke
Koordynatorka pacjenta
+48 532 472 150
Pon-pt: 9.00 – 17.00
Informacja i rejestracja:
ortopedia.wroclaw@emc-sa.pl
Adres szpitala:
Centrum Ortopedii Zaawansowanej
ul. Pilczycka 144, 54-144 Wrocław
EuroMediCare to zabiegowy szpital specjalistyczny z przychodnią.
Od 2002 roku zapewnia pacjentom z Wrocławia, Dolnego Śląska i całej Polski nowoczesne, małoinwazyjne metody diagnostyczne i operacyjne.
Dysponuje czterema klimatyzowanymi salami operacyjnymi, endoskopowymi oraz działem diagnostyki obrazowej. Pacjenci szpitala przebywają w 1, 2 lub 3 – osobowych pokojach z łazienkami, TV i dostępem do Internetu.
