Dobre przygotowanie do operacji ortopedycznej skraca pobyt w szpitalu i zmniejsza ryzyko powikłań. Warto wiedzieć, jakie badania wykonać, czego nie wolno robić i co zabrać ze sobą.
Czym jest operacja ortopedyczna?
Operacja ortopedyczna to zabieg chirurgiczny wykonywany w obrębie narządu ruchu, czyli kości, stawów, więzadeł i ścięgien. Przykłady takich procedur to m.in.:
- endoprotezoplastyka stawu biodrowego i kolanowego;
- rekonstrukcja więzadeł;
- zespolenie złamań;
- artroskopia.
Każdy zabieg przebiega inaczej, ale zasady przygotowania są w większości przypadków wspólne.
Kwalifikacja do zabiegu – co może zdyskwalifikować pacjenta?
O dopuszczeniu do operacji i znieczulenia decyduje konsultacja anestezjologiczna. To anestezjolog kwalifikuje pacjenta i dobiera rodzaj znieczulenia, dlatego warto wiedzieć, co dyskwalifikuje przed operacją lub powoduje jej odroczenie.
Zabieg planowy zwykle odracza się przy:
- aktywnej infekcji, nawet łagodnej (przeziębienie, infekcja dróg moczowych, gorączka);
- niewyrównanych chorobach przewlekłych serca, nerek, wątroby lub płuc;
- niewyrównanej cukrzycy;
- nieuregulowanym nadciśnieniu tętniczym.
Osobną kwestią są leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe. Odstawia się je wyłącznie według zaleceń lekarza, zwykle na kilka do kilkunastu dni przed zabiegiem. U osób z wszczepionymi stentami naczyniowymi decyzję podejmuje kardiolog wspólnie z zespołem operacyjnym.
Ważne! Pacjent nigdy nie odstawia żadnych leków na własną rękę, a każdą zmianę dawkowania ustala lekarz.
Badania przed operacją – jakie wykonać i jak długo są ważne?
Standardowy panel badań przed operacją w znieczuleniu obejmuje zwykle:
- morfologię;
- oznaczenie grupy krwi;
- układ krzepnięcia;
- jonogram, glukozę i kreatyninę;
- badanie ogólne moczu.
U osób starszych zakres badań bywa szerszy i często obejmuje również EKG oraz RTG klatki piersiowej. Listę badań w konkretnym przypadku ustala lekarz kierujący lub anestezjolog, zależnie od rodzaju zabiegu i chorób towarzyszących. W Polsce nie obowiązuje jeden urzędowy termin ważności wyników badań, a dokładne wymagania ustala szpital lub anestezjolog. Przeważnie badania krwi zachowują aktualność ok. 2 tygodni, EKG i RTG klatki piersiowej zwykle dłużej, a raz oznaczona grupa krwi pozostaje ważna bezterminowo.
Przyjęcie na operację planową zaczyna się od skierowania. Może je wystawić uprawniony do tego lekarz. Skierowanie zachowuje ważność do czasu ustalenia terminu przyjęcia. Przypadki kwalifikuje się jako pilne lub stabilne, co wpływa na kolejność.
- Po otrzymaniu skierowania pacjent zostaje wpisany na listę oczekujących za swoją zgodą.
- Dzięki systemowi e-skierowań nie trzeba już dostarczać do szpitala oryginału skierowania w określonym terminie.
- Wyjątkiem są sytuacje, w których lekarz nie mógł wygenerować 4-cyfrowego kodu ani podpisać dokumentu elektronicznie i wystawił papierowe skierowanie. Takie przypadki zdarzają się jednak bardzo rzadko. Wówczas niedostarczenie oryginału w ciągu 14 dni skutkuje skreśleniem z listy oczekujących.
- Niezgłoszenie się w wyznaczonym dniu zabiegu również oznacza skreślenie. Jeśli stało się tak z powodu siły wyższej, można złożyć wniosek o przywrócenie na listę w ciągu 7 dni od ustania przyczyny. Bez skierowania przyjmuje się m.in. przy wypadku, urazie czy bezpośrednim zagrożeniu życia.
Przy urazach, np. urazach sportowych, warto rozważyć ośrodek wyspecjalizowany w ortopedii i medycynie sportowej, a nie ogólny oddział ortopedyczny. Doświadczenie zespołu w konkretnym typie urazu oraz biegłość w doborze znieczulenia przewodowego i blokad nerwów przekładają się na komfort i przebieg leczenia.
Czego nie wolno przed operacją? Zakazy i ograniczenia
Najważniejsza zasada dotyczy bycia na czczo. Przed planowym zabiegiem zwykle nie wolno nic jeść przez ok. 6 godzin, a klarowne płyny, takie jak woda, można pić zwykle do ok. 2 godzin przed operacją. Dokładny czas ustala szpital lub anestezjolog. Na tydzień przed zabiegiem, a najlepiej dłużej, zaleca się też abstynencję od alkoholu oraz papierosów, również elektronicznych. Używki utrudniają gojenie i zwiększają ryzyko powikłań oddechowych.
Na liście zakazów znajdują się też:
- samodzielne golenie okolicy operowanej, ponieważ zwiększa ryzyko zakażenia. Jeśli usunięcie owłosienia jest potrzebne, robi to personel maszynką w dniu zabiegu;
- lakier do paznokci (także hybrydowy) oraz sztuczne paznokcie – trzeba je usunąć;
- biżuteria i piercing – trzeba je zdjąć.
Leki przyjmowane na stałe zwykle bierze się rano, popijając niewielkim łykiem wody, chyba że anestezjolog zaleci inaczej.
Co zabrać do szpitala na operację?
W szpitalu przydadzą się:
- dokument tożsamości;
- cała dokumentacja medyczna i wyniki badań;
- spisany wykaz przyjmowanych leków i suplementów;
- minimum 2 ręczniki oraz 2 piżamy na zmianę;
- przybory toaletowe;
- wygodne obuwie z antypoślizgową podeszwą lub kapci;
- szlafrok;
- własny sprzęt medyczny, na przykład kule, aparat słuchowy, okulary lub soczewki w etui.
Do szpitala nie warto przynosić kosztowności, biżuterii ani większej gotówki.
Ubiór i przygotowanie pacjenta podczas operacji
Wieczorem przed zabiegiem oraz rano zaleca się prysznic lub kąpiel, czasem z mydłem antyseptycznym. Po umyciu nie używa się dezodorantu, perfum ani kosmetyków do makijażu, aby nie utrudniać dezynfekcji skóry. Na sali pacjent ma na sobie czystą koszulę operacyjną i nie zakłada własnej bielizny w obrębie pola zabiegowego. Tuż przed blokiem usuwa się okulary, soczewki, protezy, w tym zębowe, peruki, biżuterię, makijaż oraz lakier do paznokci (jeśli nie zostały zdjęte wcześniej), bo czysta skóra i paznokcie pozwalają monitorować pacjenta podczas znieczulenia. Personel nierzadko oznacza pole markerem, co zabezpiecza przed pomyłką.
Operacja ortopedyczna – często zadawane pytania
Nie ma jednego urzędowego terminu. Zwykle badania krwi są ważne ok. 2 tygodni, EKG i RTG dłużej, a grupa krwi bezterminowo. Ostateczne terminy ustala szpital.
Najczęściej aktywna infekcja lub gorączka, niewyrównane choroby przewlekłe oraz źle prowadzona terapia lekami przeciwkrzepliwymi.
Potrzebne jest skierowanie od dowolnego uprawnionego lekarza. W przypadku zabiegów na NFZ po zapisie pacjent trafia na listę oczekujących.
Pacjent ma czystą koszulę operacyjną. Nie nosi biżuterii, soczewek, protez, makijażu i lakieru, co pozwala monitorować jego stan podczas znieczulenia.
Nie zawsze. W ortopedii kończyn często stosuje się znieczulenie przewodowe, czyli zewnątrzoponowe lub podpajęczynówkowe, albo blokady splotów i nerwów obwodowych. „Wyłącza” się w ten sposób czucie w operowanym obszarze bez usypiania pacjenta. O rodzaju i zakresie znieczulenia decyduje anestezjolog.
Podsumowanie
Przygotowanie do operacji obejmuje kilka prostych kroków. Najpierw odbywa się konsultacja anestezjologiczna i wykonanie kompletu badań, których aktualność ustala szpital. Następnie należy dopełnić formalności związanych z przyjęciem do szpitala, takich jak przedstawienie skierowania i wpis na listę oczekujących. Tuż przed zabiegiem obowiązują zasady bycia na czczo, zakaz golenia pola operacyjnego w domu oraz konieczność zdjęcia biżuterii, makijażu i soczewek.
Bibliografia
- pacjent.gov.pl, Skierowanie do szpitala, 2021. https://pacjent.gov.pl/artykul/skierowanie-do-szpitala. [dostęp: 18.06.2026].
- pacjent.gov.pl, E-skierowanie już obowiązkowe, 2022. https://pacjent.gov.pl/archiwum/2021/e-skierowanie-juz-obowiazkowe. [dostęp: 18.06.2026].
- NFZ, Listy oczekujących. https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/informacje-o-swiadczeniach/listy-oczekujacych/. [dostęp: 18.06.2026].
- NHS, Having an operation (surgery) – Before surgery, 2024. https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/having-surgery/preparation/. [dostęp: 18.06.2026].
- OrthoInfo (AAOS), Preparing for Joint Replacement Surgery. https://orthoinfo.aaos.org/en/treatment/preparing-for-joint-replacement-surgery/. [dostęp: 18.06.2026].
- Mazowiecki Szpital Wojewódzki w Siedlcach, Przygotowanie do zabiegu/operacji, 2020. https://szpital.siedlce.pl/attachments/e27676678409d744d1c616d2e8a71d8750c44fa1.pdf. [dostęp: 18.06.2026].