Koślawość kolan – co to jest, jak leczyć i co może do tego doprowadzić?

Koślawość kolan nie jest wyłącznie problemem estetycznym, ponieważ może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Jakie są jej przyczyny, objawy i dostępne metody leczenia? Jakie ćwiczenia mogą pomóc w zmniejszeniu koślawości kolan? Wyjaśniamy w artykule!

Koślawość kolan — co to jest?

Według Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10, koślawość kolan, czyli nabyte zniekształcenie koślawe stawu kolanowego, charakteryzuje się nieprawidłowym ustawieniem kolan, które zbiegają się do środka, podczas gdy stopy pozostają oddzielone. Jest to powszechna dolegliwość ortopedyczna, najczęściej występująca w dzieciństwie jako część naturalnego procesu wzrostu. Mimo że w wielu przypadkach koślawość kolan, podobnie jak szpotawość kolan koryguje się sama, w niektórych sytuacjach może wymagać interwencji specjalistycznej, aby uniknąć długotrwałych komplikacji.

Koślawość kolan — przyczyny

Znalezienie przyczyny koślawości kolan jest pierwszym krokiem w kierunku jej skutecznego leczenia. Co może powodować koślawość kolan? To m.in.:

• Predyspozycje genetyczne;
• Niewłaściwe obciążenie stawów wynikające z nieodpowiedniej postawy ciała lub nadwagi;
• Urazy, w tym złamania kości w okolicy kolana, które nie zrosły się prawidłowo oraz uszkodzenia więzadeł lub chrząstki;
• Choroby, np. reumatoidalne zapalenie stawów, krzywica, choroba Pageta;
• Nieprawidłowy rozrost części kości udowej lub goleniowej w momencie szybkiego wzrostu dziecka.

Koślawość kolan — objawy

Objawy koślawości mogą się różnić w zależności od stopnia deformacji, ale istnieje kilka typowych sygnałów, na które warto zwrócić uwagę. Są to:

• Wizualne zmiany w ustawieniu kolan, które zbiegają się ku środkowi, podczas gdy stopy pozostają oddzielone;
• Ból i dyskomfort w stawach kolanowych, które nasilają się po dłuższym siedzeniu, staniu, chodzeniu lub bieganiu;
• Trudności w chodzeniu lub bieganiu;
• Zwiększone ryzyko urazów i zapalenia stawów.

Koślawość kolan — jak leczyć?

Diagnostyka i zidentyfikowanie przyczyn oraz stopnia koślawości kolan pozwala lekarzowi na opracowanie indywidualnego planu leczenia. Leczenie koślawości kolan zależy od wieku pacjenta, stopnia deformacji oraz obecności towarzyszących objawów, takich jak ból czy ograniczenie ruchomości.

Sprawdź, jak leczyć nierówność i zniekształcenie kończyn.

Koślawość kolan – leczenie metodami niechirurgicznymi

W wielu przypadkach koślawość kolan można skutecznie leczyć za pomocą metod nieinwazyjnych, które koncentrują się na zmniejszeniu objawów i poprawie funkcjonowania stawów kolanowych. Są to: 

• odpowiednio dobrane ćwiczenia fizjoterapeutyczne, 
• noszenie specjalistycznych wkładek ortopedycznych lub obuwia z obcasem Thomasa 
• oraz redukcja masy ciała. 

W zaawansowanych przypadkach stosuje się specjalne szyny, które zakłada się na noc oraz aparaty ortopedyczne, które odciążają zewnętrzne nasady stawów kolanowych.

Koślawość kolan – leczenie metodami chirurgicznymi

W przypadkach, gdy metody niechirurgiczne nie przynoszą wystarczającej poprawy lub deformacja jest zaawansowana, może być konieczna interwencja chirurgiczna poprzez wykonanie:

• Osteotomii poprawczej nadkłykciowej, która polega na chirurgicznym przecięciu i ponownym ukształtowaniu kości, aby poprawić ustawienie kolan. Osteotomię stosuje się często u pacjentów z umiarkowaną koślawością, którzy nie są jeszcze kandydatami do endoprotezy kolana,
• Endoprotezoplastyki stawu kolanowego – w przypadku ciężkiej koślawości i znacznego zużycia stawu wymiana stawu kolanowego może być najlepszą opcją. Zabieg polega na usunięciu uszkodzonych części stawu i zastąpieniu ich sztucznym stawem, co może znacznie poprawić ruchomość i zmniejszyć ból.

Ćwiczenia na koślawość kolan

Regularne wykonywanie odpowiednio dobranych ćwiczeń może poprawić siłę mięśniową i stabilność kolan, co pomaga w leczeniu i zapobieganiu koślawości. Ważne jest jednak, aby przed rozpoczęciem jakiegokolwiek programu ćwiczeń skonsultować się z lekarzem lub fizjoterapeutą, który może dostosować ćwiczenia do indywidualnych potrzeb i możliwości pacjenta. Jakie ćwiczenia mogą pomóc we wzmocnieniu mięśni wokół kolan i poprawieniu ustawienia stawów?

Ćwiczenia wzmacniające mięśnie kwadricepsów

Podnoszenie prostej nogi

• Leżąc na plecach, jedną nogę zegnij w kolanie, a drugą trzymaj wyprostowaną. 
• Powoli podnieś wyprostowaną nogę do wysokości zgiętego kolana, a następnie powoli ją opuść. 
• Powtórz 10-15 razy, a następnie zmień nogi.

Przysiady ścienne 

• Oprzyj plecy o ścianę i stopy umieść na szerokość barków. 
• Powoli opuść ciało w dół, jakbyś chciał usiąść na krześle, zachowując plecy płasko przy ścianie. 
• Zatrzymaj się, gdy uda będą równoległe do podłogi, a następnie powróć do pozycji wyjściowej. 
• Wykonaj 10-15 powtórzeń.

Ćwiczenia wzmacniające mięśnie pośladkowe

Mostek 

• Leżąc na plecach, zegnij kolana, a stopy postaw płasko na podłodze. 
• Unieś biodra do góry, tworząc prostą linię od kolan do ramion. 
• Zatrzymaj na chwilę, a następnie powoli opuść biodra. 
• Wykonaj 10-15 powtórzeń.

Przysiady 

• Stojąc z nogami na szerokość bioder, wykonaj przysiad, jakbyś chciał usiąść na niewidzialnym krześle. 
• Pamiętaj, aby kolana nie wysuwały się przed palce stóp. 
• Powróć do pozycji wyjściowej. 
• Wykonaj 10-15 powtórzeń.

Ćwiczenia rozciągające

Rozciąganie ścięgien ud 

• Stojąc, zegnij jedną nogę i chwyć ją za kostkę, przyciągając stopę do pośladka, aby rozciągnąć przednią część uda. 
• Trzymaj rozciąganie przez 15-30 sekund, a następnie zmień nogę.

Rozciąganie mięśni piszczelowych 

• Siedząc na podłodze z wyprostowanymi nogami, sięgnij rękoma w kierunku stóp, starając się dotknąć palców. 
• Utrzymaj pozycję przez 15-30 sekund.

Ćwiczenia na równowagę

Stanie na jednej nodze 

• Staraj się utrzymać równowagę, stojąc na jednej nodze przez 30 sekund, a następnie zmień nogę. 
• Możesz wykonywać to ćwiczenie, trzymając się za stabilne wsparcie, aby uniknąć upadku.

Koślawość kolan – podsumowanie

Koślawość kolan może prowadzić do bólu, ograniczeń ruchowych i długoterminowych komplikacji, takich jak zapalenie stawów. Gdy zauważysz u siebie wizualne zmiany w ustawieniu kolan czy trudności w chodzeniu, poszukaj pomocy medycznej. Możliwe są niechirurgiczne metody leczenia, które mogą znacząco poprawić siłę mięśniową i stabilność kolan. Pamiętaj przy tym, że nieleczona koślawość kolan może prowadzić do postępujących deformacji, zapalenia stawów, ograniczenia mobilności i pogorszenia jakości życia. Wczesna diagnoza może być więc pierwszym krokiem do skutecznego leczenia i poprawy codziennego funkcjonowania.

Bibliografia:

1. Kasperczyk T., Wady postawy ciała – diagnostyka i leczenie, „Kasper”, Kraków 1998.
2. Maciałczyk-Paprocka K., Stawińska-Witoszyńska B., Kotwicki T. et al.: Prevalence of incorrect body posture in children and adolescents with overweight and obesity. „European Journal of Pediatrics”, 2017
3. Marczyński W. (red.), Postępowanie praktyczne w ortopedii i traumatologii, Medipage, Warszawa 2008.
4. Napiontek M.: Zaburzenia osi kolan u dzieci i młodzieży. [W:] Marciniak W., Szulc A. (red.): Wiktora Degi ortopedia i rehabilitacja. Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Warszawa 2003
5. Sabharwal S., Zhao C., The hip-knee-ankle angle in children: reference values based on a full-length standing radiograph, „J Bone Joint Surg Am” 2009, nr 91, s. 2461-8.
6. Tuzinek S.: Wady postawy ciała i ich charakterystyka. [W:] Tuzinek S.: Zarys metodyki postępowania korekcyjnego. Radom: Politechnika Radomska im. Kazimierza Pułaskiego, 2000.