Aktywność fizyczna to zdrowie, ale nawet trenując rekreacyjnie, można doznać kontuzji. Najczęstsze urazy sportowe dotyczą stawów i mięśni. Na szczęście właściwa profilaktyka oraz odpowiednie postępowanie pozwalają zminimalizować to ryzyko.

Najczęstsze urazy sportowe

W rekreacyjnym uprawianiu sportu najczęściej dochodzi do urazów kończyn – zarówno dolnych, jak i górnych. Poniżej wymieniono najczęstsze urazy sportowe dotykające osoby aktywne fizycznie.

Skręcenia stawów – dochodzi do nich, gdy na staw zadziała zbyt duża siła i dojdzie do uszkodzenia (naciągnięcia lub przerwania) jego więzadeł. Objawia się ostrym bólem, obrzękiem i ograniczeniem ruchomości w stawie.

Naciągnięcia i naderwania mięśni lub ścięgien – powstają wskutek gwałtownego przeciążenia lub szarpnięcia mięśnia. Objawy to: nagły, ostry ból w momencie urazu, osłabienie funkcji mięśnia, a często także pojawienie się krwiaka (siniaka) w uszkodzonych tkankach.

Stłuczenia (siniaki) – urazy tkanek miękkich spowodowane bezpośrednim uderzeniem lub upadkiem. Objawami stłuczenia są: ból, obrzęk oraz wyraźne zasinienie skóry. Stłuczenie rzadko powoduje poważne ograniczenie ruchu, choć ból może utrzymywać się kilka dni.

Przyczyny urazów sportowych

Najczęstsza przyczyna kontuzji to brak rozgrzewki – nierozgrzane mięśnie i stawy są podatne na uszkodzenia przy nagłym wysiłku. Do urazów przyczyniają się też:

nieprawidłowa technika ruchu, np. zła postawa podczas ćwiczeń;

przeciążenie organizmu – zbyt forsowny trening przekraczający możliwości organizmu;

niewłaściwy sprzęt, np. zużyte obuwie sportowe.

Objawy urazów sportowych

W większości przypadków urazom towarzyszy ból oraz obrzęk kontuzjowanej okolicy. 

Przy skręceniach i stłuczeniach często pojawia się również siniak (krwiak) pod skórą. 

Poważniejsze kontuzje, jak zwichnięcia czy złamania, powodują bardzo silny ból, brak możliwości ruchu w stawie, a czasem widoczną deformację. 

W przypadku przeciążeniowych urazów przewlekłych ból narasta stopniowo i początkowo może występować tylko podczas aktywności fizycznej.

Diagnostyka urazów sportowych

Przy poważniejszej kontuzji najlepiej skonsultować się z ortopedą lub lekarzem medycyny sportowej. Specjalista może zlecić badania obrazowe w celu diagnostyki urazu.

Zdjęcie rentgenowskie (RTG) pozwala sprawdzić, czy nie doszło do złamania kości.

Jeśli podejrzewa się uszkodzenie więzadeł, łąkotek lub mięśni, wykonuje się USG lub rezonans magnetyczny (MRI). Badania te dokładnie pokazują struktury wewnątrz stawu i stopień urazu.

Ważne! Przy podejrzeniu poważnej kontuzji (złamanie, zwichnięcie, zerwanie więzadła lub uraz głowy) trening należy natychmiast przerwać i nie testować zakresu ruchu ani stabilności „na siłę”. Po urazie głowy należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem, jeśli pojawiają się objawy, takie jak:

utrata przytomności;

narastający ból głowy;

wymioty;

splątanie;

senność;

zaburzenia równowagi.

Leczenie urazów sportowych

Leczenie zależy od rodzaju i ciężkości kontuzji. Aby zmniejszyć ból i obrzęk po urazie, należy:

przerwać aktywność i odciążyć kontuzjowane miejsce;

jak najszybciej je schłodzić (np. lodem);

zastosować ucisk (np. bandażem elastycznym);

unieść kończynę powyżej poziomu serca.

Po zabezpieczeniu urazu obowiązuje przerwa w treningach – od kilku dni przy lekkim naciągnięciu mięśnia do kilku tygodni (a nawet miesięcy) przy poważniejszych kontuzjach. Lekarz może zalecić leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (np. ibuprofen lub paracetamol), a czasem krótkotrwałe unieruchomienie stawu (np. usztywnienie go w ortezie). Należy jednak unikać długiego unieruchomienia, ponieważ brak ruchu sprzyja sztywności stawu i osłabieniu mięśni.

Operacja chirurgiczna bywa konieczna tylko w najcięższych przypadkach, np. przy całkowitym zerwaniu ważnego więzadła lub ścięgna albo skomplikowanym złamaniu. Wówczas ortopeda może zrekonstruować uszkodzone struktury operacyjnie (np. zszyć zerwane ścięgno, zespolić złamane kości). Decyzja o operacji jest podejmowana indywidualnie na podstawie wyników badań i stanu pacjenta.

Rehabilitacja w urazach sportowych

Rehabilitacja pourazowa jest niezbędna dla pełnego wyzdrowienia i zapobiegania nawrotom kontuzji. Rehabilitację często rozpoczyna się już kilka dni po urazie, gdy tylko ustąpi ostry ból, po czym kontynuuje przez tygodnie lub miesiące, aż do całkowitego powrotu do formy.

Fizjoterapia w urazach sportowych polega na systematycznych ćwiczeniach i zabiegach, które przywracają sprawność uszkodzonej części ciała. Obejmuje różne metody usprawniania, takie jak:

ćwiczenia czynne (rozciągające, wzmacniające, poprawiające stabilizację stawów);

techniki manualne (np. masaż tkanek, mobilizacje stawów);

zabiegi fizykalne (jak krioterapia, laseroterapia, ultradźwięki). 

Rodzaj terapii zawsze dobierany jest indywidualnie do urazu.

Zapobieganie urazom sportowym

Choć kontuzje czasem przytrafiają się nawet mimo ostrożności, wielu z nich można zapobiec dzięki kilku prostym zasadom.

Rozgrzewka przed treningiem – zawsze poświęć kilka minut na lekkie ćwiczenia wprowadzające (trucht, wymachy, rozciąganie), by przygotować mięśnie i stawy do wysiłku. Rozgrzane tkanki są bardziej elastyczne i znacznie rzadziej ulegają kontuzjom.

Poprawna technika i umiar – ucz się wykonywać ćwiczenia prawidłowo (w razie potrzeby skorzystaj z porady trenera) i nie przeceniaj swoich możliwości. Zwiększaj obciążenia i tempo treningu stopniowo, aby uniknąć przeciążenia mięśni i stawów.

Odpowiedni sprzęt i regeneracja – używaj właściwego wyposażenia sportowego (np. noś kask na rowerze, zakładaj stabilizatory zalecone przez lekarza) i dbaj o regenerację organizmu. Zaplanuj dni odpoczynku, wysypiaj się i nawadniaj – przemęczone mięśnie łatwiej ulegają urazom.

Urazy sportowe – najczęściej zadawane pytania

Poniżej 2 dodatkowe kwestie, o które często pytają pacjenci.

Jak długo odpoczywać po kontuzji?

Lekkie kontuzje wymagają kilku dni przerwy. Poważniejszy uraz stawu oznacza przynajmniej kilka tygodni przerwy, a powrót do sportu po złamaniu czy operacji może zająć nawet kilka miesięcy. Zawsze zaczekaj z treningiem, aż ból całkowicie ustąpi i lekarz lub fizjoterapeuta potwierdzi, że można wracać do aktywności.

Co zrobić, jeśli ból wraca przy wznowieniu treningów?

Nawrót bólu to znak, że uraz nie jest w pełni wyleczony lub powrót do ćwiczeń nastąpił zbyt szybko. Natychmiast przerwij trening i odpocznij jeszcze kilka dni. Wróć potem do lżejszych ćwiczeń wzmacniających kontuzjowane miejsce. Jeśli ból wciąż powraca, skonsultuj się z lekarzem.

Jakie są najczęstsze urazy sportowe? Podsumowanie

Urazy sportowe najczęściej dotyczą skręceń, naciągnięć i stłuczeń, a najlepsze efekty daje spokojne postępowanie w ostrej fazie i stopniowy powrót do obciążeń. W przypadku podejrzenia poważniejszej kontuzji trening trzeba przerwać, a miejsce urazu zabezpieczyć. Należy też szybko zgłosić się po poradę lekarską, ponieważ odpowiednia reakcja skraca czas leczenia i zmniejsza ryzyko powikłań. Z kolei rehabilitacja i fizjoterapia pomagają nie tylko złagodzić ból, ale też odbudować siłę, stabilizację i kontrolę ruchu, dzięki czemu ryzyko nawrotu urazu maleje.

Bibliografia

Profilaktyka urazów sportowych: Zasady bezpiecznego uprawiania aktywności fizycznej, 2024. https://www.gov.pl/web/psse-mysliborz/profilaktyka-urazow-sportowych-zasady-bezpiecznego-uprawiania-aktywnosci-fizycznej. [dostęp: 20.01.2026].

RICE Method for Injury, 2025. https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/rice-method. [dostęp: 20.01.2026].

Sprains, 2022. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/sprains/symptoms-causes/syc-20377938. [dostęp: 20.01.2026].

Badanie MRI (rezonans magnetyczny) to filar współczesnej diagnostyki. Bez niego tysiące Polaków nie otrzymałoby właściwej pomocy w dolegliwościach ortopedycznych, zwłaszcza związanych z uszkodzeniem tkanek miękkich. Dlaczego jest tak ważny? Zobaczmy!

Jak wygląda rezonans magnetyczny i co wykryje?

Rezonans magnetyczny przypomina duży, biały cylinder lub tunel o średnicy 60-70 cm i długości 1,5-2 metrów. Jego centralnym elementem jest potężny magnes nadprzewodzący, generujący stałe pole magnetyczne o sile 1,5-3 Tesli – znacznie silniejsze niż pole Ziemi.​ 

Podczas badania pacjent leży na ruchomym stole, wsuwanym do wnętrza tego tunelu. 

W niektórych przypadkach, zwłaszcza u osób z klaustrofobi lub otyłości, wykorzystuje się aparaty MRI otwarte. Stosuje się je głównie do badań kończyn (kolano, kostka, nadgarstek), jednak stosunkowo rzadko, ponieważ zapewniają mniejszą rozdzielczość obrazów.

Pole magnetyczne rezonansu oraz cewki gradientowe umieszczone wokół tunelu generuje impulsy fal radiowych. 

Impulsy oddziałują na jądra atomowe wodoru w wodzie i tłuszczu zawartym w tkankach pacjenta. 

Gdy impulsy ustają, jądra powracają do pierwotnego stanu, emitując charakterystyczne sygnały elektromagnetyczne. Te są rejestrowane, a następnie przesyłane do komputera, który tworzy z nich szczegółowe obrazy przekrojowe badanego obszaru.​

Jakie choroby wykrywa MRI? 

Rezonans magnetyczny (MRI) w ortopedii doskonale uwidacznia schorzenia i urazy tkanek miękkich oraz struktur kostnych, których nie widać na RTG czy USG. Badanie pozwala na wczesne wykrycie zmian degeneracyjnych, pourazowych i zapalnych w stawach, więzadłach, chrząstkach, mięśniach oraz szpiku kostnym.​ Do najczęstszych schorzeń wykrywanych dzięki MRI należą:

uszkodzenia więzadeł krzyżowych przednich i tylnych (ACL, PCL) oraz pobocznych w stawie kolanowym;

pęknięcia łąkotek przyśrodkowych i bocznych;

chondromalacja chrząstki stawowej (rozmiękczenie);

zerwania ścięgien rotatorów barku czy ścięgna Achillesa;

obrzęk szpiku kostnego;

mikrozłamania podchrząstkowe;

wysięki stawowe i torbiele Bakera, co jest nieocenione w diagnostyce po urazach sportowych lub wypadkach;

przepukliny dysków jądra miażdżystego, stenozy kanału kręgowego, spondylozę zwyrodnieniową i zmiany zapalne (w kręgosłupie);

zapalenie błony maziowej i zapalenie miejsca przyczepu ścięgien, więzadeł lub torebki stawowej do kości (w reumatoidalnym zapaleniu stawów).

W niektórych sytuacjach MRI diagnozuje guzy, infekcje stawowe czy zmiany pourazowe w stopie i dłoni.​

Rezonans magnetyczny a tomografia komputerowa (TK)

Rezonans magnetyczny i tomografia komputerowa to badania obrazowe, ale oparte na innych technologiach. 

Tomografia (TK) wykorzystuje promienie rentgenowskie, czyli jonizujące.

MRI precyzyjniej (z większą rozdzielczością) pokazuje tkanki miękkie,

TK lepiej uwidacznia tkanki lite, czyli kości i narządy.

Na czym polega rezonans magnetyczny?

A jak wygląda badanie rezonansem magnetycznym? 

W pierwszej kolejności technik prosi o zdjęcie wszystkich metalowych przedmiotów (biżuterii, zegarka, okularów, paska) i założenie szpitalnego fartucha lub wygodnego stroju bez zamków. 

Następnie, przed wsunięciem do tunelu, pacjent otrzymuje słuchawki lub zatyczki do uszu ze względu na głośne dźwięki, które towarzyszą badaniu (stukanie, pukanie i wibracje). Mimo że świadczą o prawidłowej pracy aparatu, mogłyby przeszkadzać w nieruchomym leżeniu.

Jeśli stosowany jest kontrast, wstrzykuje się go dożylnie w połowie badania, a komunikacja z badającym odbywa się przez interkom.

Rezonans magnetyczny – ile trwa badanie?

Każda sekwencja MRI trwa od 3 do 10 minut, a podczas badania takich sekwencji będzie kilka, przez co całość trwa od 15 do 60 minut (w zależności od badanej okolicy i rodzaju protokołu badawczego). W tym czasie pacjent usłyszy charakterystyczne dźwięki wydawane przez aparat – „pukające” dźwięki o natężeniu podobnym do wirującej pralki oraz metaliczny odgłos przypominający wiercenie w metalu.

Kto opisuje rezonans magnetyczny?

Technik elektroradiolog wykonuje badanie, ale nie interpretuje wyników. Rezonans magnetyczny opisuje lekarz radiolog – specjalista w dziedzinie diagnostyki obrazowej, który ma doświadczenie w tego typu czynnościach.

Ile się czeka na wynik rezonansu magnetycznego?

Na opis MRI czeka się od 2 do 14 dni.

Czy rezonans magnetyczny jest bezpieczny?

Rezonans magnetyczny nie wykorzystuje promieniowania jonizującego, dzięki czemu jest całkowicie bezpieczny dla zdrowia. Badanie można wykonywać wielokrotnie, bez ryzyka kumulacji promieniowania.

Jak przygotować się do badania MRI?

Na badanie rezonansem magnetycznym należy zabrać ze sobą wszystkie poprzednie zdjęcia RTG, TK oraz MRI na płycie CD. Dzięki temu lekarz będzie mógł porównać je z nowymi badaniami. Warto również poinformować technika lub lekarza radiologia o metalowych implantach, np. o starej śrubce dentystycznej, urządzeniach medycznych lub tatuażach zawierających pigmenty metaliczne.

Jak się ubrać na rezonans magnetyczny?

Na badanie MRI warto ubrać wygodne, miękkie ubranie bez metalowych elementów (zamków, guzików, klamer). Dobrze jest też zrezygnować z metalowych ozdób, które trzeba zdjąć przed badaniem (dotyczy to też biustonosza z metalowymi fiszbinami).

Czy do rezonansu magnetycznego trzeba się rozebrać?

Do MRI nie trzeba się rozbierać. Jest to konieczne wyłącznie wtedy, gdy elementy stroju mają metalowe części. Wówczas pacjent otrzymuje jednorazowy fartuch lub koszulę szpitalną. Celem jest uniknięcie zakłóceń obrazu i ryzyka przyciągana przez magnes.

Czy na rezonans magnetyczny trzeba być na czczo?

Pacjent może normalnie jeść i pić przed badaniem MRI. Wyjątek stanowią badania jamy brzusznej, miednicy małej i prostaty, które zwykle wykonuje się po przygotowaniu (lekkostrawna dieta przez 2 dni i pozostanie na czczo w dniu badania). Jednak taka sytuacja raczej nie dotyczy pacjentów ortopedycznych.

Czy lekarz rodzinny może wystawić skierowanie na rezonans magnetyczny?

Nie, tylko specjalista może zlecić wykonanie rezonansu. Nie oznacza to jednak, że nie można wykonać MRI bez skierowania.

Co to jest rezonans magnetyczny? Podsumowanie

Według raportu Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (nr DAiR.543.3.2025) tylko w 2023 r. wykonano 838,3 tys. badań MRI u osób cierpiącym na choroby układu mięśniowo-szkieletowego i tkanki łącznej. Jak widać, jest to niezwykle przydatne narzędzie diagnostyczne, które pozwala na wczesne wykrycie wielu dolegliwości ortopedycznych.

Bibliografia

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, Raport w sprawie ustalenia taryfy świadczeń nr DAiR.543.3.2025: Świadczenia gwarantowane obejmujące badania tomografii komputerowej oraz rezonansu magnetycznego, 2025. https://g.infor.pl/p/_files/38723000/dair54332025-diagnostyka-tk-rm-raport-20250922-38722963.pdf. [dostęp: 19.01.2026].

Magnetic resonance imaging, 2026. https://en.wikipedia.org/wiki/Magnetic_resonance_imaging. [dostęp: 19.01.2026].

Are you worried About Fitting in an MRI Machine? Here’s What You Need to Know, 2025. https://glenrosemedicalcenter.com/mri-machine-dimensions/. [dostęp: 19.01.2026].

W dniach 9–10 grudnia 2025 r. w Szpitalu EuroMediCare we Wrocław odbyły się specjalistyczne warsztaty ortopedyczne poświęcone endoprotezoplastyce stawu biodrowego i kolanowego. Szkolenie miało charakter praktyczny i było skierowane wyłącznie do lekarzy.

Najważniejszym elementem warsztatów była pierwsza w Polsce operacja endoprotezoplastyki całkowitej biodra wykonana z wykorzystaniem systemu nawigującego, dotychczas stosowanego głównie w operacjach stawu kolanowego.

Część praktyczna na bloku operacyjnym

Warsztaty poprowadził Andrzej Kochman w asyście Krzysztof Ciechan. Program szkolenia został podzielony na dwa intensywne dni pracy.

Dzień 1 poświęcony był pokazowej operacji całkowitej endoprotezoplastyki biodra z wykorzystaniem systemu nawigującego. Zabieg ten miał charakter przełomowy, ponieważ po raz pierwszy w Polsce zastosowano technologię nawigacyjną w tego typu operacji biodra, znacząco zwiększając precyzję pozycjonowania implantów.

Dzień 2 obejmował pokaz procedury endoprotezoplastyki stawu kolanowego z wykorzystaniem systemu nawigującego. Uczestnicy mogli szczegółowo zapoznać się z zasadami planowania zabiegu, techniką pozycjonowania implantów oraz zwiększania precyzji procedury w warunkach szkoleniowych, bez udziału pacjenta.

Szkolenie dla lekarzy i wymiana doświadczeń

Warsztaty były skierowane do lekarzy zainteresowanych nowoczesnymi metodami leczenia schorzeń stawów biodrowych i kolanowych. Uczestnicy mieli możliwość bezpośredniej obserwacji zaawansowanych technik operacyjnych oraz bieżącego omawiania przebiegu zabiegów z prowadzącymi chirurgami.

Wydarzenie stanowiło ważny krok w rozwoju nowoczesnej ortopedii w Szpitalu EuroMediCare oraz potwierdziło rolę Centrum Ortopedii Zaawansowanej ORTO.pl jako miejsca wdrażającego innowacyjne rozwiązania kliniczne i edukacyjne w skali ogólnopolskiej.

Od 1 września 2025 roku funkcję Kierownika Oddziału Ortopedycznego Szpitala EuroMediCare we Wrocławiu objął Krzysztof Ciechan, specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu. Jednocześnie dr Ciechan stanął na czele Centrum Ortopedii Zaawansowanej ORTO.pl.

Zmiana ta stanowi istotny krok w rozwoju ortopedii w placówce przy ul. Pilczyckiej we Wrocław, szczególnie w obszarze leczenia chorób zwyrodnieniowych, chirurgii urazowej oraz endoprotezoplastyki stawów.

Doświadczenie kliniczne i międzynarodowa praktyka

Dr n. med. Krzysztof Ciechan jest absolwentem Wrocławskiej Akademii Medycznej (2003). Specjalizację w dziedzinie ortopedii i traumatologii narządu ruchu uzyskał w 2012 roku, a rok wcześniej obronił pracę doktorską. Od ponad 13 lat zajmuje się chirurgią urazowo-ortopedyczną, zdobywając doświadczenie zarówno w Polsce, jak i za granicą.

W trakcie swojej kariery zawodowej pracował m.in. w Dolnośląskim Szpitalu Specjalistycznym im. T. Marciniaka we Wrocławiu oraz w prywatnych klinikach ortopedycznych w Wielkiej Brytanii, w tym w Londynie. Doświadczenie międzynarodowe uzupełnił pracą w państwowym szpitalu NHS – Queen Alexandra Hospital w Portsmouth, w oddziale chirurgii urazowej i ortopedycznej.

Zakres leczenia i specjalizacje

Główne obszary zainteresowań klinicznych dr. Ciechana obejmują leczenie zmian zwyrodnieniowych i pourazowych stawów biodrowych, kolanowych i barkowych, endoprotezoplastykę biodra i kolana, leczenie urazów sportowych oraz zabiegi artroskopowe kolana. W swojej praktyce wykonuje również rekonstrukcje więzadeł, naprawy łąkotek, leczenie zespołu cieśni nadgarstka oraz operacje korekcyjne haluksów.

Objęcie funkcji kierownika oddziału przez dr. Krzysztofa Ciechana wzmacnia kompetencje zespołu ortopedycznego EuroMediCare i rozwój Centrum Ortopedii Zaawansowanej ORTO.pl jako miejsca oferującego nowoczesne i kompleksowe leczenie schorzeń narządu ruchu.

Choroby kolana to problem zdrowotny, który może dotknąć osoby w każdym wieku. Staw kolanowy podlega dużym obciążeniom podczas aktywności fizycznej, a jednocześnie pozostaje w „bezruchu” podczas siedzenia. Jak wpływa to na ryzyko uszkodzenia?

Rodzaje chorób kolan (nazwy medyczne)

Jakie są najczęstsze problemy z kolanami? Trudno odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ choroby kolan obejmują tak dużo dolegliwości, że brakuje statystyk opisujących częstość występowania każdej z nich. Jednak na pewno do tych powszechniejszych można zaliczyć chorobę zwyrodnieniową (gonartrozę), choroby zapalne i uszkodzenia mechaniczne.

Niezapalna choroba zwyrodnieniowa kolan (gonartroza)

W Polsce na gonartrozę cierpi prawie 2 miliony osób, przy czym kolano jest jednym z najczęściej zajętych stawów. 

Schorzenie polega na stopniowym niszczeniu chrząstki stawowej, co prowadzi do bólu i ograniczenia ruchomości. 

Wśród osób po 45 roku życia zmiany zwyrodnieniowe widać w obrazie radiologicznym u 19-28% pacjentów, a po 60 r.ż. odsetek ten wzrasta do 37%. 

W grupie seniorów schorzenie częściej występuje u kobiet (https://www.termedia.pl/Choroba-zwyrodnieniowa-stawow,48,27612,1,0.html).

Zapalenia stawów kolan

Kolejną grupą chorób w obrębie kolan są stany zapalne stawów kolanowych.

Opracowanie z 2014 r. podawało, że ok. 400 000 osób w Polsce choruje na różne schorzenia stawów o podłożu zapalnym, w tym np. toczeń rumieniowaty czy dna moczanowa, które również mogą obejmować staw kolanowy (https://spartanska.pl/wp-content/uploads/raport_wczesna_diagnostyka_ChR.pdf). 

Z kolei dane z 2019 r. informowały, że reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) w Polsce dotyka 1,06% kobiet i 0,74% mężczyzn. Jest to choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy atakuje błonę maziową stawu, prowadząc do zapalenia, bólu i zniszczenia chrząstki (https://www.termedia.pl/reumatologia/Personalizacja-leczenia-to-nie-przywilej-to-wymog-wspolczesnej-medycyny,36129.html). 

Uszkodzenia mechaniczne kolana

Według danych NFZ w 2019 r. urazy kolana dotknęły około 244 000 osób w Polsce. Do najczęściej zgłaszanych należały:

stłuczenia kolana (ok. 30%);

skręcenia i naderwania innych lub nieokreślonych struktur kolana (ok. 21%);

inne wewnętrzne uszkodzenia kolana u ok. 9% pacjentów (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34187936/).

Statystyki te nie uwzględniają jednak zerwania lub skręcenia więzadeł stabilizujących kolano, takich jak więzadła krzyżowe przednie (ACL), tylne (PCL) i poboczne (MCL, LCL). W Polsce urazy ACL występują u około 1 na 1 000 osób, co daje niemal 38 tys. przypadków rocznie (https://www.balticsportscience.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1305&context=journal). Najczęściej dochodzi do nich w połączeniu z innymi uszkodzeniami więzadeł.

Z uszkodzeniem więzadeł wiąże się także większe ryzyko urazu łąkotki oraz rzepki. Co prawda nie dysponujemy danymi epidemiologicznymi z Polski, jednak badania z USA wskazują częstość urazów łąkotki na poziomie 61 na 100 000 osób, a zwichnięcia rzepki – 5,8 na 100 000 (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482427/).

Przyczyny chorób kolana

Choroby kolan u dorosłych mają wiele przyczyn, które mogą występować jednocześnie. Najłatwiejszym źródłem do zidentyfikowania jest aktywność fizyczna, szczególnie u początkujących sportowców z niedopracowaną techniką. Przykładowo aż 75% przypadków uszkodzenia więzadła krzyżowego przedniego (ACL) dotyczy amatorów sportowych. Z kolei częstość zwichnięcia rzepki wzrasta prawie 6-krotnie w grupie aktywnych młodych do 17 r.ż. w porównaniu z populacją ogólną (https://www.balticsportscience.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1305&context=journal).

Kolejnym powszechnie znanym czynnikiem jest starzenie się. Chrząstka stawowa z wiekiem traci naturalną zdolność do regeneracji, co prowadzi do jej powolnego niszczenia. Dodatkowo kobiety są bardziej narażone na rozwój chorób kolan z powodu zmian hormonalnych, szczególnie po menopauzie. Przyczynia się też do tego staż w pracy wymagającej wielogodzinnego stania, kucania, opierania się na kolanach bądź siedzenia.

Wśród czynników rozwoju chorób kolan można wymienić również:

otyłość,

wady postawy,

choroby ogólnoustrojowe,

wcześniej przebyte urazy – badania pokazują, że u ponad 75% pacjentów z objawową chorobą zwyrodnieniową stawów występują uszkodzenia łąkotki (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7359983/).

Jednak w większości przypadków (również u osób starszych) to siedzący tryb życia i brak wystarczającej ilości ruchu odpowiada za rozwój chorób kolan. Jedno z badań, które objęło 23 tys. ludzi wskazało, że osoby siedzące powyżej 10 godzin dziennie (w porównaniu do osób siedzących mniej) mają:

1,28 razy większe szanse na przewlekły ból kolana;

0,78 razy większe szanse na ból kolana, jeśli pozostają aktywne fizycznie;

3,48 razy większe szanse na przewlekły ból kolan przy BMI ≥30.

Co ważne, inne analizy także wskazują, że nawet większość starszych osób spędza czas siedząc bądź leżąc, co niestety osłabia mięśnie stabilizujące kolana i zwiększa nadwagę (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6546935/).

Choroby kolana – objawy

Spektrum objawów zmienia się w zależności od rodzaju schorzenia kolan. Jednak większość osób przede wszystkim zgłasza 3 symptomy:

ból o zróżnicowanym nasileniu;,

obrzęk;

ograniczenie mobilności i charakterystyczne „trzaski” podczas ruszania.

Choroby kolana – leczenie

Leczenie chorób kolanowych może przybierać różne formy. Wybór metody leczenia zależy od:

rodzaju schorzenia, 

stopnia zaawansowania, 

wieku pacjenta,

ogólnego stanu zdrowia.

Leczenie przeciwbólowe i ćwiczenia

Terapię zaczyna się najczęściej od zmniejszenia dolegliwości bólowych i zapalnych. Stosuje się w tym celu różne formy farmakoterapii oraz metody pozwalające na odciążenie struktur kolanowych. Jest to możliwe m.in. poprzez:

odpoczynek,

okłady z kostek lodu,

kompresję np. bandażem,

uniesienie nogi,

ewentualne zmniejszenie wagi.

Co więcej, ćwiczenia o niskiej intensywności zaleca się pacjentom z bólem uogólnionym, natomiast cierpiących z powodu zwyrodnienia stawów zachęca się do ćwiczeń o umiarkowanej intensywności (50-70% maksymalnego tętna), 3 dni w tygodniu (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6815384/).

Leczenie operacyjne

Niestety, istnieją dolegliwości kolan, które wymagają operacji, np.:

całkowite zerwanie ACL u osób, które chcą powrócić do aktywności sportowej lub mają nawracającą niestabilność kolana;

niestabilne uszkodzenie łąkotki z mechanicznym zablokowaniem stawu, ponieważ prowadzi to do trwałego uszkodzenia chrząstki stawowej;

rozszczepienie łąkotki u sportowca, które bez naprawy chirurgicznej będzie się pogłębiać, szczególnie u aktywnych osób;

pierwsze zwichnięcie rzepki, w celu uniknięcia ponownych urazów. Ocenia się, że przy braku dodatkowych czynników ryzyka ponowne zwichnięcie może wystąpić u 31,2% chorych. Przy 1 czynniku (np. pacjent ma poniżej 20 lat lub dysplazję bloczka wysokiego stopnia), ryzyko rośnie do 36,6%, a przy 3 lub więcej – ryzyko nawrotu jest bardzo wysokie i wynosi 86,2% (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7869156/). Co więcej, brak operacji może doprowadzić do wczesnego rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawu;

każde znaczne złamanie rzepki, które powoduje przesunięcie fragmentów lub separację.​ Bez chirurgicznego zszycia fragmentów, mięsień czworogłowy nie będzie funkcjonować prawidłowo, a pacjent – samodzielnie chodzić.

Choroby kolana – podsumowanie

W opracowaniu z 2018 r. podano: „Ból kolana dotyka około 25% dorosłych, a jego częstość występowania wzrosła o prawie 65% w ciągu ostatnich 20 lat, co stanowi prawie 4 miliony wizyt w podstawowej opiece zdrowotnej rocznie” (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30325638). Rozwój technologii i zmiany w stylu życia sprawiły, że choroby kolan dotykają dziś coraz większej liczby osób – nie z powodu chorób ogólnoustrojowych, takich jak RZS, lecz przede wszystkim wskutek niskiej aktywności fizycznej. Jest to nie tylko problem zdrowotny, ale też poważny koszt społeczny i ekonomiczny.

Bibliografia

Piotr Adrian Klimiuk, Anna Kuryliszyn-Moskal, Choroba zwyrodnieniowa stawów, 2016. https://www.termedia.pl/Choroba-zwyrodnieniowa-stawow,48,27612,1,0.html/. [dostęp: 18.12.2025].

Brygida Kwiatkowska, Filip Raciborski, Maria Maślińska, Anna Kłak, Jerzy Gryglewicz, Piotr Samel-Kowalik, Wczesna diagnostyka chorób reumatycznych − ocena obecnej sytuacji i rekomendacje zmian, 2014. https://spartanska.pl/wp-content/uploads/raport_wczesna_diagnostyka_ChR.pdf. [dostęp: 18.12.2025].

Izabela Obarska, Maciej Stajszczyk, Personalizacja leczenia to nie przywilej – to wymóg współczesnej medycyny, 2019. https://www.termedia.pl/reumatologia/Personalizacja-leczenia-to-nie-przywilej-to-wymog-wspolczesnej-medycyny,36129.html. [dostęp: 18.12.2025].

Piotr Bednarski, Karolina Piekarska, Traumatic Knee Injuries in 2016-2019 – an Analysis of Newly Diagnosed Patients Based on NHF Data Reporting, 2021. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34187936/. [dostęp: 18.12.2025].

Pawel Gwiazdon, Agnieszka Racut, Magdalena Strozik, Katarzyna Klimek, Diagnosis, treatment and statistic of anterior cruciate ligament injuries, 2019. https://www.balticsportscience.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1305&context=journal, [dostęp: 18.12.2025].

Steve Wolfe; Matthew A. Varacallo; Joshua D. Thomas; Jeffrey J. Carroll; Chadi I. Kahwaji, Patellar Instability, 2023. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482427/. [dostęp: 18.12.2025].

Kavyansh Bhan, Meniscal Tears: Current Understanding, Diagnosis, and Management, 2020. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7359983/. [dostęp: 18.12.2025].

Ruixue Zhaoyang, Lynn M Martire, Daily Sedentary Behavior Predicts Pain and Affect in Knee Arthritis, 2018. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6546935/. [dostęp: 18.12.2025].

Sook-Hyun Lee, Chihyoung Son, Sujung Yeo, In-Hyuk Ha, Cross-sectional analysis of self-reported sedentary behaviors and chronic knee pain among South Korean adults over 50 years of age in KNHANES 2013-2015, 2019. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6815384/. [dostęp: 18.12.2025].

Juan Pablo Martinez-Cano, Julián Chica, Juan José Martinez-Arboleda, Erika Rincón-Escobar, Laura Zamudio-Castilla, Martin Renjifo, Alfredo Martinez-Rondanelli, Patellofemoral Dislocation Recurrence After a First Episode: A Case-Control Study, 2021. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7869156/. [dostęp: 18.12.2025].

Christopher W Bunt, Christopher E Jonas, Jennifer G Chang, Knee Pain in Adults and Adolescents: The Initial Evaluation, 2018. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30325638/. [dostęp: 18.12.2025].

Artroskopia to jedna z najważniejszych innowacji w chirurgii w ostatnim stuleciu. Dzięki niej pewne urazy przestały oznaczać dla sportowców koniec kariery. Na czym dokładnie polega artroskopia i kto może z niej skorzystać??

Co to jest artroskopia?

Artroskopia to procedura małoinwazyjna polegająca na wprowadzeniu cienkiej rurki, zwanej artroskopem, do wnętrza stawu przez niewielkie nacięcia w skórze. Obecnie urządzenie posiada kamerę oraz włókna światłowodowe, które przesyłają obraz wnętrza stawu na monitor w czasie rzeczywistym. Początkowo artroskopię wykorzystywano jednak wyłącznie w celach diagnostycznych. Zasady endoskopii stawu kolanowego po raz pierwszy zastosowano w 1918 r., natomiast pierwszą udokumentowaną próbę wizualizacji wnętrza kolana przeprowadzono w Szwajcarii w 1921 r. (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3117522/).

Dzisiaj artroskopia służy nie tylko do działań chirurgicznych, ale też do wizualizacji stanu:

chrząstki stawowej,

błony maziowej,

więzadeł,

mięśni,

łąkotek,

innych struktur ważnych dla prawidłowego funkcjonowania stawu. ​

Można ją używać w przypadku każdego stawu. Do najważniejszych zalet artroskopii należą:

mniejszy ból i obrzęk pooperacyjny niż w technikach otwartych, które wymagają rozległych nacięć i odsłonięcia stawu;

szybsze gojenie ran i wcześniejsza rehabilitacja;

Sprawny powrót przez pacjentów do pracy i codziennej aktywności;

niższy koszt zabiegu;

możliwość wykonania w warunkach ambulatoryjnych, co dodatkowo obniża ogólny koszt terapii.

Czy artroskopia to operacja chirurgiczna?

Czy artroskopia to zabieg, czy operacja? Tak naprawdę jedno i drugie, ponieważ rozróżnia się 2 główne typy artroskopii.

Artroskopia diagnostyczna ogranicza się do dokładnego obejrzenia wnętrza stawu, oceny stopnia zmian oraz potwierdzenia lub wykluczenia wcześniej postawionej diagnozy.

Artroskopia operacyjna obejmuje natomiast przeprowadzenie faktycznego zabiegu leczniczego, np. naprawy, wycięcia uszkodzonych tkanek czy rekonstrukcji.

Kiedy potrzebna jest artroskopia?

Wskazania do artroskopii obejmują szerokie spektrum schorzeń i urazów stawów. Procedura ta jest szczególnie zalecana w przypadkach, gdy pacjent doświadcza przewlekłych dolegliwości stawu, których przyczyna nie jest całkowicie jasna, lub gdy leczenie zachowawcze nie przyniosło oczekiwanych rezultatów.​

Ponadto w przypadku sportowców niektóre operacje otwarte wiążą się z ograniczeniem mobilności, co zazwyczaj oznacza koniec kariery. Tak jest w przypadku zerwania więzadła krzyżowego przedniego (ACL) lub tylnego (PCL). Naprawienie ich artroskopowo umożliwia zarówno profesjonalistom, jak i amatorom powrót do aktywności sprzed urazu. Nic zatem dziwnego, że na całym świecie wykonuje się ok. 2 mln operacji kolana tą metodą rocznie (https://en.wikipedia.org/wiki/Arthroscopy).

Przeciwwskazania do artroskopii

Do bezwzględnych przeciwwskazań artroskopii należą:

poważne zaburzenia krzepnięcia krwi,

aktywne infekcje skóry w obrębie operowanego stawu,

zaawansowana infekcja stawu.​ 

Z kolei do przeciwwskazań względnych można zaliczyć niewyrównane choroby przewlekłe.

Powikłania po artroskopii

Czy artroskopia jest bezpieczna? Tak, ponieważ lekarz wykonuje tylko w niewielkie nacięcia, zwykle ok. 4 mm długości, a znieczulenie ogólne wykonuje się bardzo rzadko. Podobnie jak każdy zabieg chirurgiczny wiąże się jednak z pewnym ryzykiem:

infekcje rany lub stawu, co manifestuje się gorączką, dreszczami, nasilającym się bólem oraz obrzękiem;

zakrzepowe zapalenie żył głębokich;

zator tętnicy płucnej, jeśli pacjent zbyt długo pozostaje nieruchomy;

uszkodzenie nerwów prowadzące do zaburzeń czucia lub słabości mięśniowej;

porażenie nerwu strzałkowego lub innych nerwów przebiegających w okolicy operowanej;

powstanie zrostów łącznotkankowych wewnątrz stawu.​

Co ciekawe, wiele z tych powikłań wynika nie tyle z samego przebiegu zabiegu, ile z awarii narzędzi, braku kompetencji operatora, niewłaściwie wykonanego znieczulenia oraz zlekceważenia rehabilitacji.

Jak przygotować się do zabiegu artroskopii?

Przygotowania do artroskopii warto zacząć od poprawy ogólnego stanu zdrowia, utrzymania wagi oraz, jeśli to możliwe, prehabilitacji. Poza tym przed udaniem się na zabieg warto przygotować mieszkanie na swój powrót.

2 tygodnie przed zabiegiem należy zaprzestać przyjmowania leków zawierających salicylany, ponieważ mogą one zwiększać ryzyko krwawienia, a 7 dni przed – leków rozrzedzających krew.

Lekarz na pewno poinformuje Cię też o poście przedoperacyjnym i niezbędnej dokumentacji medycznej.

A jak się ubrać na artroskopię? Przede wszystkim zrezygnuj z obciskających ubrań, rajstop i getrów. Wybierz coś, co nie będzie utrudniać krążenia w pobliżu operowanego stawu przed zabiegiem oraz drażnić już po nim. Możesz też spakować luźne szorty i koszulkę na zmianę po operacji. 

Artroskopia – często zadawane pytania

Poniżej znajdziesz kilka dodatkowych wyjaśnień na temat artroskopii.

Czy artroskopia boli?

Artroskopia przeprowadzana nawet w znieczuleniu podpajęczynówkowym nie wiąże się z bólem. Niewielki dyskomfort może pojawić się w trakcie rekonwalescencji.

Artroskopia – ile trwa?

Czas trwania artroskopii zależy od stopnia złożoności zabiegu i waha się od kilkudziesięciu minut do maksymalnie 2 godzin. Cała hospitalizacja trwa zazwyczaj 1-2 dni.

Czego nie wolno robić po artroskopii?

Z jednej strony po artroskopii powinno się unikać intensywnej aktywności fizycznej i działań obciążających staw przez co najmniej kilka tygodni. Z drugiej zaś nie należy pozostawać długo bez ruchu, aby nie doszło do stłoczenia krwi w żyłach.​

Czy po artroskopii można uprawiać sport?

Powrót do sportu po artroskopii zależy od rodzaju zabiegu i jego stopnia złożoności. Pacjent nie powinien sam decydować, po jakim czasie wrócić do takiej aktywności.​

Czy po artroskopii potrzebna jest rehabilitacja?

Tak. Brak odpowiedniej rehabilitacji po artroskopii może prowadzić do sztywności stawu, osłabienia mięśni, nawrotu bólu i ograniczenia zakresu ruchu.

Ile kosztuje artroskopia prywatnie?

Artroskopia jest powszechnie stosowana nie tylko w przypadku sportowców. W Polsce NFZ refunduje wiele zabiegów z wykorzystaniem tej techniki. Główną przeciwnością pozostaje jednak długi czas oczekiwania, w zależności od województwa i złożoności zabiegu. Znacznie szybciej można skorzystać z zabiegu prywatnie, ale należy się wówczas liczyć z dodatkowym wydatkiem, często rzędu nawet kilkudziesięciu złotych.

Artroskopia – podsumowanie

Artroskopia to procedura, która umożliwia precyzyjną diagnostykę i jednoczesne leczenie szerokiej gamy schorzeń stawów, począwszy od urazów więzadeł, aż po uszkodzenia chrząstki. Aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia powikłań i szybko wrócić do aktywności, należy dowiedzieć się o niej jak najwięcej, zwłaszcza o tym, co wolno, a czego nie po operacji.

Bibliografia

Robert Treuting, Minimally Invasive Orthopedic Surgery: Arthroscopy, 2000. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3117522/. [dostęp: 17.12.2025].

Wikipedia, Arthroscopy, 2025. https://en.wikipedia.org/wiki/Arthroscopy. [dostęp: 17.12.2025].

David T Felson, Arthroscopy as a Treatment for Knee Osteoarthritis, 2010. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2818323/. [dostęp: 17.12.2025].

Safa Gursoy, Yigit Umur Cirdi, Muge Kirac, Jorge Chahla, Basics of hip arthroscopy: Step-by-step technique, 2024.https://esskajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jeo2.12021. [dostęp: 17.12.2025].

Reed A C Siemieniuk i wsp., Arthroscopic surgery for degenerative knee arthritis and meniscal tears: a clinical practice guideline, 2018. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5867409/. [dostęp: 17.12.2025].

Tobias Stornebrink, Alex B Walinga, Sjoerd AS Stufkens Gino MMJ Kerkhoffs, Wide-Awake Needle Arthroscopy of the Anterior Ankle: A Standardized Approach, 2024. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11056615/. [dostęp: 17.12.2025].

Pierwsza wizyta u ortopedy to ważny krok w diagnozowaniu problemów z układem ruchu, takich jak urazy, bóle stawów czy zwyrodnienia. Dobre przygotowanie pacjenta z jednej strony ułatwia zadanie lekarzowi, a z drugiej zmniejsza stres u badanego.

Kiedy warto wybrać się na pierwszą wizytę u ortopedy?

Lekarze ortopedzi zajmują się zarówno ostrymi, jak i przewlekłymi chorobami kości oraz stawów. Stany ostre to złamania kości i uszkodzenia tkanek miękkich, np. skręcenia. Takie urazy najczęściej powodują silny ból, obrzęk i ograniczenie ruchomości. Jeśli dolegliwości nie ustępują samoistnie po kilku dniach leczenia domowymi sposobami, jest to sygnał, że należy poszukać specjalistycznej pomocy u ortopedy.

Przewlekłe schorzenia układu ruchu, np. zapalenie stawów czy choroby zwyrodnieniowe, rozwijają się stopniowo. Sygnały, które sugerują, że należy skonsultować się z ortopedą, to:

problemy z wykonywaniem codziennych czynności;

dyskomfort, który uniemożliwia/utrudnia uprawianie sportu albo aktywność;

ból trwający ponad 12 tygodni;

ograniczony zakres ruchu;

poczucie niestabilności albo problem z utrzymaniem równowagi w czasie chodzenia lub stania.

Ile kosztuje wizyta u ortopedy? 

Z wizyty u ortopedy można skorzystać bezpłatnie w ramach NFZ, pod warunkiem otrzymania skierowania od lekarza POZ lub innego uprawnionego specjalisty. W przypadku wizyty prywatnej skierowanie nie jest wymagane. Koszt takiej konsultacji zależy od wielu czynników, m.in. lokalizacji i zakresu badań (np. z USG). Waha się w przedziale od 180 do 500 zł.

Wizyta u ortopedy – jak się przygotować?

Przygotowanie do pierwszej wizyty u ortopedy obejmuje zebranie dokumentacji medycznej związanej z daną dolegliwością. Warto też spisać wcześniej swoje pytania, przyjmowane leki i ewentualnie przypadki chorób w rodzinie. Na wizytę najlepiej przybyć odpowiednio wcześniej (minimum 15 minut), żeby spokojnie wypełnić potrzebne zgody i formularze. 

Co powiedzieć lekarzowi ortopedii na pierwszej wizycie?

Na początek ortopeda pyta pacjenta o objawy oraz ich wpływ na codzienne funkcjonowanie:

ból – co boli, od kiedy, w jakich sytuacjach ból się nasila;

drętwienia, obrzęki i ograniczenie ruchomości – czy występują;

wcześniejsze urazy i choroby;

stosowane do tej pory metody leczenia.

Co na pierwszej wizycie u ortopedy będzie potrzebne?

Co zabrać ze sobą na wizytę u ortopedy? 

Specjalista na pewno zechce zapoznać się z dokumentacją medyczną związaną z Twoją dolegliwością. 

Warto przynieść wszystkie wcześniejsze wyniki badań obrazowych, jeżeli były wykonywane – RTG, tomografii, rezonansu czy USG (np. na płycie CD) wraz z opisem. 

Przydadzą się także wypisy ze szpitala czy SOR oraz lista przyjmowanych leków.

Należy mieć ze sobą też dokument tożsamości.

Co założyć na wizytę u ortopedy?

Na wizytę u ortopedy najlepiej założyć luźne, wygodne ubranie, które łatwo zdjąć albo podwinąć. Mogą to być np. sportowa, rozpinana bluza i spodnie dresowe.

Co robi lekarz ortopeda podczas pierwszej wizyty?

Jak wygląda wizyta u ortopedy? 

Lekarz przeprowadzi dokładny wywiad oraz badanie fizykalne. 

Następnie ustali i omówi z pacjentem plan leczenia, który może obejmować farmakoterapię (np. leki przeciwzapalne, przeciwbólowe, rozluźniające mięśnie), zastrzyki, zastosowanie usztywnienia lub unieruchomienia (np. ortezy, podpórki).

Zdarza się też, że ortopeda skieruje pacjenta do innego specjalisty albo na fizjoterapię (np. zabiegi fizykalne, masaże, mobilizacje, ćwiczenia z rehabilitantem). 

W najpoważniejszych przypadkach konieczna może okazać się operacja.

Jak ortopeda bada? 

To zależy od dolegliwości. Lekarz może poprosić o wykonanie konkretnych czynności (np. chodzenie, unoszenie rąk, schylanie się). Zrobi też badanie palpacyjne w celu znalezienia bolesnych punktów, oceny siły mięśniowej czy zakresu ruchu w stawach.

Czy ortopeda na pierwszej wizycie robi USG? 

Jeśli w gabinecie znajduje się odpowiednia aparatura i zachodzi taka potrzeba, lekarz może od razu wykonać USG. Czasami zleca albo wykonuje też inne badania, np. RTG, tomografię albo rezonans – stosownie do możliwości placówki i sytuacji pacjenta.

Jak długo trwa pierwsza wizyta u ortopedy?

Pierwsza wizyta trwa zazwyczaj 15-30 minut, w zależności od złożoności przypadku i zakresu badania.

Do jakich specjalistów może skierować ortopeda?

Ortopeda może skierować pacjenta do wielu innych specjalistów. Najczęściej ma to na celu uzupełnienie leczenia zachowawczego, operacyjnego lub diagnostyki. W zależności od przyczyny dolegliwości, planu leczenia i chorób współistniejących może to być:

fizjoterapeuta / rehabilitant medyczny – przy bólach kręgosłupa, stawów, po urazach i operacjach w celu poprawy ruchomości, siły mięśni i zmniejszenia bólu;

reumatolog – przy podejrzeniu choroby zapalnej lub autoimmunologicznej stawów (reumatoidalne zapalenie stawów, spondyloartropatie, dna moczanowa itp.);

neurolog / neurochirurg – przy objawach neurologicznych (drętwienia, zaburzenia czucia, „rwa”, osłabienie siły mięśniowej) albo podejrzeniu ucisku na struktury nerwowe, np. w chorobach kręgosłupa;

chirurg naczyniowy – gdy bóle kończyn mogą wynikać z zaburzeń krążenia (chromanie przestankowe, obrzęki, problemy z gojeniem ran);

specjalista medycyny bólu / anestezjolog – do leczenia przewlekłego bólu, blokad nerwów, iniekcji okołostawowych czy zabiegów przeciwbólowych;

endokrynolog / diabetolog – kiedy problemy z kośćmi i stawami wiążą się z osteoporozą, zaburzeniami hormonalnymi lub źle kontrolowaną cukrzycą, wpływającą np. na gojenie tkanek;

dietetyk – jeśli nadwaga lub otyłość znacząco obciążają stawy i utrudniają leczenie oraz rehabilitację.

Po pierwszej wizycie u ortopedy – co dalej?

Po wizycie należy jak najszybciej wdrożyć zalecenia od ortopedy, np. umówić się na badania albo rehabilitację. Lekarz na pewno będzie chciał ocenić skuteczność leczenia, dlatego wyznaczy termin następnej wizyty.

Co jeśli ortopeda zalecił operację?

Pacjent powinien szczegółowo omówić z lekarzem cel zabiegu, spodziewane korzyści czy ryzyko, a także alternatywne metody leczenia. Po podjęciu decyzji o poddaniu się operacji zaczyna się kilkuetapowy proces, który obejmuje:

kwalifikację do zabiegu;

badania przedoperacyjne;

ustabilizowanie chorób przewlekłych i ewentualna modyfikacja leczenia (np. w przypadku przyjmowania leków przeciwzakrzepowych);

prerehabilitację, czyli ćwiczenia wzmacniające i poprawiające ruchomość (w miarę możliwości).

Pierwsza wizyta u ortopedy – podsumowanie

Pierwsza wizyta u ortopedy pozwala na rozpoczęcie diagnostyki i leczenia różnych chorób układu ruchu. Warto pamiętać, że im wcześniej zostanie podjęta terapia, tym większe szanse na odzyskanie zdrowia i sprawności. W razie pojawienia się sygnałów alarmowych lepiej zatem nie zwlekać z pierwszą wizytą u ortopedy.

Bibliografia:

University of Utah Health, What to Expect at Your Orthopedic Appointment. https://healthcare.utah.edu/orthopaedics/what-to-expect-orthopedic-appointment. [dostęp: 17.12.2025].

Mark Klaassen, What to Expect at Your First Orthopedic Visit. https://www.thereadypatient.com/knee/what-to-expect-at-your-first-orthopedic-visit.html. [dostęp: 17.12.2025].

Marek Libura, Ortopedyczny zabieg chirurgiczny, 2017. https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/165239,ortopedyczny-zabieg-chirurgiczny. [dostęp: 17.12.2025].

Magdalena Jodkiewicz, Prehabilitacja, 2025. https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/inne/prehabilitacja/. [dostęp: 17.12.2025].

Złamanie kości śródstopia objawia się zazwyczaj bólem, który pojawia się po potknięciu, skoku czy uderzeniu. Uraz może unieruchomić nawet najbardziej aktywną osobę, ale wczesna diagnoza i zaplanowana rehabilitacja pozwalają odzyskać pełną sprawność.

Czy złamanie kości śródstopia jest poważne?

Śródstopie to 5 podłużnych kości, które łączą palce z kośćmi stępu. Stanowią swoisty filar podtrzymujący łuk stopy, a ich elastyczność umożliwia amortyzowanie sił działających na ciało podczas ruchu. Złamanie nawet jednej z nich zaburza równowagę całego układu i zmienia sposób poruszania się. Najczęściej uraz dotyczy 2. lub 5. kości śródstopia, które przenoszą największe obciążenia.

Złamana kość śródstopia – przyczyny

Złamania kości śródstopia występują zarówno u sportowców, jak i u osób, które na co dzień nie trenują. U młodszych są przeważnie wynikiem przeciążenia lub kontuzji, a u starszych – skutkiem osteoporozy i osłabienia kości. Najczęstsze przyczyny złamania śródstopia to:

silne uderzenie lub skręcenie stopy, np. podczas potknięcia lub zeskoczenia z wysokości;

długotrwałe przeciążenie, typowe dla biegaczy, tancerzy i żołnierzy;

zaburzenia mineralizacji kości spowodowane niedoborem wapnia lub witaminy D.

Ryzyko urazu zwiększa również nieodpowiednie obuwie. Zbyt twarda podeszwa, wąskie noski lub brak amortyzacji zwiększają nacisk na delikatne struktury śródstopia. Warto pamiętać, że u kobiet urazy zdarzają się częściej z powodu częstego noszenia butów na obcasie, które intensyfikują napięcie w przodostopiu.

Złamanie kości śródstopia – objawy

Złamanie śródstopia najczęściej objawia się ostrym, kłującym bólem stopy w centralnej części. 

Dolegliwość nasila się przy każdym kroku i ustępuje dopiero po odciążeniu nogi. 

Po kilku godzinach pojawia się obrzęk, zaczerwienienie, a w niektórych przypadkach – widoczne zniekształcenie stopy.

Przy złamaniach przeciążeniowych objawy narastają stopniowo. Początkowo przypominają zwykłe zakwasy, jednak z czasem jednak ból staje się bardziej punktowy i utrudnia chodzenie. 

W każdym przypadku, gdy stopa boli i puchnie po urazie, nie warto czekać, „aż przejdzie”. Wczesna konsultacja ortopedyczna pozwala uniknąć poważniejszych komplikacji.

Złamanie kości śródstopia – diagnostyka

Diagnostyka urazu rozpoczyna się od dokładnego wywiadu i badania fizykalnego przeprowadzanego przez lekarza ortopedę. Specjalista ocenia bolesność, zakres ruchu oraz stopień obrzęku. Często już na tym etapie można określić, która kość uległa uszkodzeniu.

Podstawowym badaniem obrazowym jest zdjęcie RTG stopy w co najmniej 2 projekcjach. Umożliwia ocenę przebiegu linii złamania i stopnia przemieszczenia odłamów.

W przypadku niejednoznacznych wyników wykonuje się tomografię komputerową, a przy podejrzeniu mikropęknięć – rezonans magnetyczny (MRI).

Nowoczesne ośrodki coraz częściej wykorzystują także USG stopy, które pozwala na ocenę stanu tkanek miękkich i więzadeł. Jest to istotne, ponieważ złamaniu często towarzyszy uraz więzadeł stawu skokowego lub mięśni grzbietowych stopy.

Pełna diagnostyka pozwala nie tylko na potwierdzenie złamania, ale też na opracowanie indywidualnego planu rehabilitacji.

Złamanie kości śródstopia – leczenie

W przypadku złamań bez przemieszczenia stosuje się leczenie zachowawcze, które obejmuje: 

unieruchomienie;

farmakoterapię, czyli leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, które łagodzą dyskomfort;

chłodne okłady zmniejszające obrzęk.

W złamaniach z przemieszczeniem lub przy uszkodzeniu powierzchni stawowej konieczna bywa operacja. Chirurg ustawia fragmenty kości w prawidłowej pozycji i stabilizuje je śrubami lub płytkami. Dzięki technikom małoinwazyjnym blizny są minimalne, a okres rekonwalescencji krótszy.

Ile goi się złamanie śródstopia?

Zrost kostny rozwija się etapami. Najpierw powstaje krwiak, następnie tzw. zrost miękki, który po kilku tygodniach twardnieje i przekształca się w kość. Cały proces trwa zwykle 6-8 tygodni, ale u osób starszych lub z chorobami metabolicznymi może się wydłużyć.

Rehabilitacja po złamaniu kości śródstopia

Po zdjęciu unieruchomienia konieczna jest reedukacja chodu. Początkowo pacjent porusza się z pomocą kul, ucząc się równomiernego rozkładu ciężaru ciała. Fizjoterapeuta pomaga dobrać ćwiczenia, które zwiększają zakres ruchu i zapobiegają sztywności stawu skokowego. Dzięki stopniowemu treningowi mięśnie odzyskują siłę, a stopa – elastyczność.

Jakie ćwiczenia można wykonywać po złamaniu kości śródstopia? Proces rekonwalescencji obejmuje kilka etapów, które należy przechodzić stopniowo:

etap mobilizacji – ćwiczenia poprawiające ruchomość palców i stawu skokowego;

etap wzmacniania – trening oporowy, chodzenie na palcach, podnoszenie drobnych przedmiotów palcami;

etap stabilizacji – ćwiczenia równoważne i propriocepcyjne, które przywracają kontrolę nad ruchem.

Często wprowadza się też terapię manualną, masaż poprzeczny lub taping, który stabilizuje stopę i ułatwia pracę mięśniom. 

Jak uniknąć nawrotu urazu?

Po wyleczeniu złamania kości śródstopia warto wprowadzić kilka nawyków ochronnych.

Wygodne, dobrze dopasowane buty z elastyczną podeszwą i amortyzacją to podstawa.

Należy unikać chodzenia po twardych powierzchniach boso i dbać o prawidłową masę ciała, ponieważ nadwaga zwiększa nacisk na śródstopie.

Dodatkowo warto regularnie wykonywać proste ćwiczenia wzmacniające mięśnie stóp i łydek, takie jak wspięcia na palce czy rozciąganie łuku podłużnego.

Osoby z osteoporozą powinny systematycznie kontrolować poziom wapnia i witaminy D oraz włączać dietę bogatą w produkty mleczne, jaja i ryby.

U osób trenujących kluczowa jest rozgrzewka oraz stopniowe zwiększanie obciążeń. Powrót do sportu powinien być przemyślany – zbyt szybkie tempo może zakończyć się kolejnym złamaniem przeciążeniowym.

Złamanie kości śródstopia – najczęściej zadawane pytania

Poniżej znajdziesz wyjaśnienia kilku spraw, o które często pytają pacjenci.

Czy złamanie śródstopia wkłada się w gips albo ortezę? 

Tak, stopa zostaje unieruchomiona na 4-6 tygodni. W tym czasie ważne jest całkowite odciążenie kończyny, aby kość mogła się zrosnąć bez ryzyka przesunięcia. 

Czy każde złamanie wymaga operacji?

Nie. Większość złamań bez przemieszczenia leczy się zachowawczo. Operacja konieczna jest tylko w przypadku dużego przesunięcia fragmentów.

Czy można chodzić przy złamaniu kości śródstopia?

Nie powinno się tego robić. Nawet drobne pęknięcie wymaga odpoczynku i odciążenia nogi, aby zapobiec dalszemu uszkodzeniu.

Kiedy można wrócić do sportu po złamaniu?

Najczęściej po 10-12 tygodniach. Decyzję o powrocie do aktywności podejmuje lekarz na podstawie zdjęcia kontrolnego i oceny siły mięśniowej.

Złamanie kości śródstopia – podsumowanie

Złamanie kości śródstopia to uraz, który wymaga wczesnej diagnostyki, odpowiedniego leczenia i dobrze prowadzonej rehabilitacji. Takie podejście pomaga odzyskać pełną sprawność oraz zapobiec nawrotom bólu. Stopa to podpora całego ciała – jej zdrowie decyduje o komforcie codziennego życia, dlatego warto o nią dbać.

Bibliografia

Mayo Clinic, Broken foot, 2024. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/broken-foot/symptoms-causes/syc-20355492. [dostęp: 21.11.2025].

Cleveland Clinic, Broken Foot (Fractured Foot), 2023. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/broken-foot-fractured-foot. [dostęp: 21.11.2025].

David Bica, Ryan A. Sprouse, Joseph Armen, Rozpoznawanie i leczenie częstych złamań w obrębie stopy, 2019. https://www.mp.pl/medycynarodzinna/artykuly/199436,rozpoznawanie-i-leczenie-czestych-zlaman-w-obrebie-stopy. [dostęp: 21.11.2025].

Niestabilność stawu ramiennego to pojęcie obejmujące wiele zaburzeń pracy barku. Jest szczególnie uciążliwa dla osób po urazach oraz uprawiających sporty angażujące ręce, ponieważ znacząco obniża funkcjonalność barku. Co warto wiedzieć o tym urazie?

Niestabilność stawu ramiennego – charakterystyka urazu

O niestabilności stawu ramiennego najczęściej mówi się, gdy głowa kości ramiennej nienaturalnie wysuwa się z panewki łopatki. Jeśli towarzyszą temu charakterystyczne objawy, np. hipermobilność, świadczy to o poważniejszych nieprawidłowościach w strukturach stabilizujących bark, takich jak:

mięśnie stożka rotatorów,

ścięgno dwugłowe,

architektura kostna samego stawu,

panewka stawowa i więzadła wewnętrzne stawu.

Niestabilność stawu ramiennego – przyczyny

Najczęstszą przyczyną niestabilności stawu ramiennego jest uraz, szczególnie zwichnięcie przednie (1,7% populacji ogólnej) w wyniku wypadku komunikacyjnego lub sportowego. 

Znacznie rzadziej zdarza się niestabilność tylna, która stanowi ok. 10% przypadków niestabilności barku (https://openorthopaedicsjournal.com/VOLUME/7/PAGE/310/FULLTEXT/).

Za rozwój dolegliwości mogą odpowiadać również powtarzające się przeciążenia, zwłaszcza u sportowców. Osoby uprawiające baseball, tenis, siatkówkę czy pływanie poddają staw ramienny ekstremalnym obciążeniom w pozycji odwiedzenia i rotacji zewnętrznej. Wielokrotne powtarzanie tych ruchów powoli rozluźnia struktury stabilizujące, co prowadzi do mikrourazów, które po skumulowaniu powodują niestabilność stawu barkowego.

​Innym źródłem problemu jest wrodzona wiotkość tkanki łącznej – nadmierna elastyczność więzadeł i torebki stawowej uwarunkowana genetycznie. Zwiększa podatność na niestabilność wielokierunkową – gdy głowa kości ramiennej przesuwa się do przodu, do tyłu, jak również w dół.​

Niestabilność stawu ramiennego – objawy

Osłabienie i ból barku to najczęściej odczuwane symptomy niestabilności tego stawu, zwłaszcza podczas aktywności wiążących się z uniesieniem i rotacją ramienia.

Charakterystyczna jest też obawa pacjentów przed wykonaniem pewnych ruchów. 

Niektóre osoby zgłaszają również przeskakiwanie z typowym „kliknięciem” lub „trzeszczeniem” w stawie. 

Czasami dodatkowo pojawia się drętwienie i osłabienie mięśni.​

Niestabilność stawu ramiennego – testy diagnostyczne

Oprócz badań obrazowych oraz wywiadu lekarz może skorzystać z kilku testów klinicznych, które ułatwiają rozpoznanie niestabilności stawu ramiennego.

Testy prowokacyjne niestabilności przedniej

W ocenie niestabilności przedniej stawu ramiennego najczęściej wykorzystuje się testy prowokacyjne. O wyniku dodatnim można powiedzieć przede wszystkim wtedy, gdy pojawia się uczucie niepokoju lub zagrożenia wyskoczeniem stawu, a nie sam ból.

Test hiperodwiedzenia (ang. Hyperabduction Test / test Gagey’ego). Lekarz stabilizuje łopatkę jedną ręką, a drugą biernie odwodzi ramię pacjenta do momentu, aż łopatka zacznie się poruszać. Wynik dodatni to odwiedzenie przekraczające około 105° bądź wyraźna asymetria w porównaniu z drugim barkiem.

Test obawy (ang. Apprehension Test) przeznaczony jest do oceny niestabilności przedniej. Wykonuje się go w pozycji leżącej lub stojącej, z ramieniem odwiedzionym do około 90° i przy zgiętym w łokciu. Badający stopniowo zwiększa rotację zewnętrzną.

Test repozycji (ang. Relocation Test). Głowę kości ramiennej delikatnie przesuwa się w tył poprzez nacisk na przednią część barku. Ustąpienie bólu (jeśli występuje) jest interpretowane jako wynik dodatni i wskazuje na niestabilność przednią. Po badaniu lekarz często szybko zwalnia ucisk – nagły powrót uczucia zagrożenia wyskoczeniem dodatkowo potwierdza wynik.

Testy wiotkości stawów (nadmierna ruchomość stawu ramiennego)

Drugą grupę badań stanowią testy oceniające wiotkość stawu (hipermobilność), które określają, czy głowa kości ramiennej nadmiernie przesuwa się w stawie. 

Test obciążenia i przesunięcia (ang. Load-and-Shift Test). Pacjent pozostaje w pozycji siedzącej lub leżącej. Lekarz stabilizuje łopatkę i „dociska” głowę kości ramiennej do panewki, a następnie przesuwa ją w kierunku przednim oraz tylnym, oceniając zakres przesunięcia.

Objaw bruzdy (ang. Sulcus Sign) umożliwia ocenę dolnej wiotkości stawu ramiennego. Test przeprowadza się zwykle w pozycji siedzącej, z ramieniem swobodnie opuszczonym wzdłuż tułowia. Badający pociąga ramię pacjenta ku dołowi, obserwując charakterystyczne zagłębienie (bruzdę) pod wyrostkiem barkowym. Przy przesunięciu głowy kości ramiennej większym niż 2 cm test cechuje się niską czułością (28%) i bardzo wysoką swoistością (97%), dlatego jego interpretacja wymaga porównania z barkiem przeciwnym oraz kontekstu klinicznego.

Testy szuflady – ocena przesunięcia w kierunku przednim i tylnym

Istotne znaczenie mają również testy szuflady – przedniej oraz tylnej. Oba badania wykonuje się w pozycji leżącej, co umożliwia precyzyjną stabilizację łopatki, a tym samym ocenę rzeczywistego przesuwania się głowy kości ramiennej względem panewki, a nie ruchu całego zespołu barkowego.

Niestabilność stawy ramiennego – jak leczyć?

Leczenie niestabilności stawu ramiennego zależy od typu i stopnia uszkodzenia oraz od tego, czy niestabilność ma podłoże traumatyczne (urazowe) czy atraumatyczne. W łagodzeniu bólu pomagają niesteroidowe leki przeciwzapalne, które chwilowo pomagają też zwiększyć zakres ruchu. Jednak właściwe leczenie dolegliwości realizuje się głównie poprzez fizjoterapię.​

Niestabilność stawu ramiennego – fizjoterapia

Fizjoterapia składa się z kilku grup ćwiczeń, które mają na celu:

zwiększenie zakresu ruchu – dąży się do przywrócenia pełnych ruchów ręki: unoszenia, prostowania oraz skręcania jej do wewnątrz i na zewnątrz;

wzmacnianie tkanek miękkich i mięśni (np. stożka rotatorów);

stabilizację łopatki oraz poprawę świadomości przestrzennej stawu.

Trening może obejmować np. ćwiczenia równowagi na niestabilnych powierzchniach czy rzuty piłki do ściany i jej łapanie. Oczywiście program fizjoterapii dostosowany jest do stanu pacjenta, stopnia dolegliwości (np. inaczej wygląda u osoby po pierwszym zwichnięciu, a inaczej u pacjentów po operacji). Zajęcia zaczyna się z reguły od lekkich ćwiczeń w granicach tolerancji bólu, następnie wprowadza się aktywności czynne wspomagane, np. z taśmą elastyczną. W późniejszych miesiącach stopniowo zwiększa się obciążenie i trudność ćwiczeń.

Niestabilność stawu ramiennego – podsumowanie

Niestabilność stawu ramiennego to złożone schorzenie wymagające wielodyscyplinarnego podejścia. Warto jednak podkreślić, że zarówno rehabilitacja stawu, jak i profilaktyka urazu polega na tym samym: wzmacnianiu mięśni poprzez prawidłowo wykonywane ćwiczenia i regularne rozciąganie obręczy barkowej.​

Bibliografia:

https://openorthopaedicsjournal.com/VOLUME/7/PAGE/310/FULLTEXT/. [dostęp: 19.11.2025]. 

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5855406/. [dostęp: 19.11.2025].

https://physiotherapyonline.net/blog/sulcus-sign-test. [dostęp: 19.11.2025].

https://bangaloreshoulderinstitute.com/tests-to-diagnose-shoulder-instability/. [dostęp: 19.11.2025].

Złamania osteoporotyczne to złamania spowodowane osteoporozą, czyli chorobą osłabiającą kości. W efekcie nawet niewielka siła może prowadzić do poważnych urazów. Skąd biorą się te złamania i kto jest na nie najbardziej narażony?

Co to jest złamanie osteoporotyczne?

Złamanie osteoporotyczne (zwane także złamaniem niskoenergetycznym lub złamaniem fragmentarnym) to złamanie kości, które występuje w wyniku działania siły o stosunkowo niewielkim natężeniu – takiej, która u zdrowego człowieka nie powodowałaby uszkodzenia struktury kostnej. Czasami dochodzi do nich w wyniku zwykłych, codziennych sytuacji – kichania, przenoszenia lekkich przedmiotów, a nawet zmiany pozycji ciała.

Jakie jest najczęstsze złamanie osteoporotyczne?

Złamania osteoporotyczne mają charakterystyczne lokalizacje, które wynikają zarówno z budowy anatomicznej, jak i z mechaniki sił działających na kości. Przeważnie dotykają obszarów bogatych w tkankę gąbczastą, gdzie utrata masy kostnej jest szczególnie widoczna. Do najczęstszych złamań osteoporotycznych należą urazy:

kręgosłupa (zwłaszcza odcinka piersiowego i lędźwiowego),

biodra (szyjka kości udowej i bliższy koniec kości udowej),

przedramienia (dystalny koniec kości promieniowej, tzw. złamanie Collesa),

bliższego końca kości ramiennej (guz proksymalny),

żeber,

miednicy,

kości piszczelowej (proksymalne).

Jak objawiają się złamania osteoporotyczne?

Niektóre objawy złamań osteoporotycznych wynikają z lokalizacji urazu, np. ból w konkretnej okolicy ciała, niemożność poruszania kończyną, a przy uszkodzeniach kręgów – wady postawy czy stopniowe zmniejszanie się wzrostu. Występują też wspólne symptomy – takie same, jak przy „klasycznych” złamaniach:

nagły, silny ból,

obrzęki i zasinienia tkanek miękkich,

deformacja lub nieprawidłowe ustawienie kości.

Ważne: wiele kompresyjnych złamań kręgosłupa przebiega bezobjawowo.

Złamania osteoporotyczne – przyczyny

Złamania osteoporotyczne są bezpośrednią konsekwencją osteoporozy, czyli przewagi procesów niszczenia tkanki kostnej nad jej tworzeniem. Jeśli gęstość mineralna kości (BMD) osiągnie wartość poniżej krytycznej (tzw. progu złamania), kość traci swoją funkcję podporową i zdolność do przenoszenia obciążeń mechanicznych.

Kto jest najbardziej narażony na złamania osteoporotyczne? Czynniki ryzyka to:

wiek powyżej 50. roku życia,

płeć żeńska,

zaburzenia/zmiany hormonalne (menopauza, niedobór testosteronu, zaburzenia hormonów tarczycy i przytarczyc),

obciążenia rodzinne,

niski wskaźnik BMI i szczupła sylwetka,

niedobory składników pokarmowych (szczególnie wapnia i witaminy D, a także białka),

siedzący tryb życia,

palenie papierosów,

przyjmowanie niektórych leków (np. przewlekłe stosowanie glikokortykosteroidów),

choroby towarzyszące (zwłaszcza reumatoidalne zapalenie stawów, cukrzyca typu 1, zaburzenia wchłaniania).

Złamania osteoporotyczne – diagnostyka

Diagnostyka złamań osteoporotycznych opiera się na dokładnym wywiadzie lekarskim oraz badaniach fizykalnych (np. pomiar wzrostu, ocena postawy ciała, badanie palpacyjne). Poza tym wykonuje się badania obrazowe, takie jak:

RTG,

tomografia komputerowa,

rezonans magnetyczny

densytometria (pomiar gęstości kości) – złoty standard diagnostyki osteoporozy.

Oprócz tego lekarz może zlecić badania laboratoryjne.

Do jakiego lekarza udać się przy podejrzeniu złamania osteoporotycznego?

Zazwyczaj z dokuczliwymi objawami pacjent najpierw zwraca się do lekarza POZ lub internisty. Każdy z nich może przeprowadzić podstawową diagnostykę i skierować na dalsze konsultacje. 

Specjalista, który zajmuje się diagnostyką i leczeniem osteoporozy i jej powikłań, to reumatolog.

Za terapię samych złamań odpowiada z kolei ortopeda lub traumatolog.

Złamania osteoporotyczne – leczenie

Leczenie złamań osteoporotycznych to proces wieloetapowy, obejmujący zarówno leczenie ostrego złamania, jak i terapię osteoporozy w celu zapobiegania kolejnym złamaniom. 

Po urazie najważniejsze jest złagodzenie bólu i ograniczenie wynikającej z niego niesprawności. 

W zależności od lokalizacji złamania i stanu pacjenta stosuje się leczenie zachowawcze albo operacyjne (np. zespolenie kości udowej, wertebroplastykę). 

Następnym krokiem jest leczenie osteoporozy oraz rehabilitacja.

Leczenie farmakologiczne złamań osteoporotycznych

Decyzja o wdrożeniu leczenia farmakologicznego powinna być oparta na kompleksowej ocenie ryzyka.

Leki pierwszego wyboru w leczeniu osteoporozy i zapobieganiu złamaniom wynikającym z tej choroby to bisfosfoniany. Mechanizm działania polega na zmniejszaniu aktywności osteoklastów (komórek niszczących kości) oraz przyspieszaniu ich apoptozy. Podobne właściwości ma denosumab (w postaci iniekcji podskórnych).

Z kolei leki wspomagające powstawanie nowej tkanki kostnej to teryparatyd oraz ranelinian strontu.

W uzasadnionych przypadkach lekarz może też zalecić suplementację wapnia i witaminy D.

Dieta przy złamaniach osteoporotycznych

Prawidłowa dieta stanowi fundament profilaktyki i leczenia osteoporozy oraz złamań osteoporotycznych. Należy zapewnić odpowiednią ilość wapnia, witaminy D i białka. Zalecane produkty spożywcze to:

mleko i przetwory mleczne,

ryby (szczególnie małe rybki z ośćmi, np. sardynki),

ziarna i produkty pełnoziarniste,

orzechy i nasiona,

rośliny strączkowe.

Do jadłospisu warto też wprowadzić zielone warzywa liściaste (jarmuż, brokuł, kapusta). Oprócz tego należy zaprzestać palenia tytoniu, które przyspiesza rozwój osteoporozy oraz unikać nadmiernego spożycia alkoholu.

Rehabilitacja po złamaniu osteoporotycznym

Po złamaniu osteoporotycznym należy jak najszybciej wdrożyć rehabilitację. Ćwiczenia i zabiegi mają na celu:

poprawę siły mięśniowej, koordynacji i równowagi (lepsza stabilizacja i postawa ciała zmniejszają ryzyko upadków);

zwiększenie gęstości kości (za pomocą ćwiczeń oporowych i z obciążeniem).

Czy można zapobiec złamaniom osteoporotycznym?

Zapobieganie złamaniom osteoporotycznym stanowi integralną część profilaktyki osteoporozy. 

Osoby młodsze powinny dbać o utrzymanie prawidłowego poziomu wapnia i witaminy D w organizmie, natomiast seniorzy powinni koncentrować się na ochronie przed upadkami. 

Niezwykle ważna jest też aktywność fizyczna, ponieważ kości to żywe tkanki, które dostosowują swoją budowę do codziennych obciążeń. 

Brak ruchu „rozleniwia” i osłabia kości, przez co stają się bardziej podatne na uszkodzenia i złamania.

Złamania osteoporotyczne – podsumowanie

Osteoporoza to podstępna choroba, która przez lata może rozwijać się bezobjawowo – dopóki nie dojdzie do złamania osteoporotycznego. Specjaliści oceniają, że urazy te dotyczą ⅓ kobiet oraz ⅕ mężczyzn po 50. roku życia. Niestety, starzenie się społeczeństwa może sprawić, że odsetek ten będzie wzrastał. Dlatego profilaktyka osteoporozy ma tak wielkie znaczenie i powinna zaczynać się już u dzieci oraz młodych dorosłych.

Bibliografia

https://www.mp.pl/pacjent/reumatologia/choroby/64948,osteoporoza. [dostęp: 5.11.2025].

https://www.praktycznafizjoterapia.pl/artykul/osteoporoza-rola-fizjoterapii-w-diagnostyce-profilaktyce-i-leczeniu. [dostęp: 5.11.2025].

https://www.praktycznafizjoterapia.pl/artykul/kompresyjne-zlamania-w-przebiegu-osteoporozy-kompleksowe-leczenie-studium-przypadku. [dostęp: 5.11.2025].